• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Akadia

    Przeczytaj także...
    Akadiana (franc. Acadiane, ang. Acadiana lub Cajun Country) – oficjalna, oznaczająca francuskojęzyczny region etniczny i kulturowy, nazwa 22 parafii w Luizjanie, zamieszkanych głównie przez potomków francuskich osadników z Akadii, nazywanych Cajun (Kadyjczyków).Towarzystwo Jezusowe, SJ (łac. Societas Iesu, SI), jezuici – męski papieski zakon apostolski Kościoła katolickiego, zatwierdzony przez papieża Pawła III 27 września 1540. Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła katolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, ćwiczenia duchowe, edukację i udzielanie sakramentów.
    Półwysep Akadiański (franc. Péninsule acadienne, dawniej Bas-du-Comté, ang. Acadian Peninsula) – półwysep we wschodniej Kanadzie, na północnym wschodzie prowincji Nowy Brunszwik. Oddziela zatokę Baie des Chaleurs od Zatoki Świętego Wawrzyńca. Obejmuje wschodnią część hrabstwa Gloucester i północno-wschodnią część hrabstwa Northumberland. Nazwa pochodzi od dominujących wśród ludności półwyspu Akadian. Ze względów kulturowych za część półwyspu często uważa się również wyspy Lamèque i Miscou.

    Akadia (fr. Acadie, ang. Acadia) – kolonia francuska w Ameryce Północnej. Akadia zajmowała obszar od wschodnich wybrzeży kontynentu, do ujścia Rzeki św. Wawrzyńca. Od południa graniczyła z Nową Anglią (z dzisiejszym Maine).

    Historia[ | edytuj kod]

    Akadia w 1750 roku

    Pierwsze osiedle francuskie w Akadii powstało w 1604 i liczyło 120 osiedleńców. Zostało założone przez Pierre’a du Gua de Montsa. W 1605 roku francuscy osadnicy założyli Port Royal, do którego się przenieśli.

    Przetrwało zaledwie trzy lata i po ciężkich stratach, głównie z powodu szkorbutu koloniści powrócili do Francji. Niedługo potem w 1611 większość z nich powróciła do Akadii, tym razem już lepiej przygotowana. Wspierani finansowo przez hugenotów rozpoczęli drugi, tym razem już udany epizod kolonizacyjny. Co prawda, wobec pojawienia się jezuitów w Akadii, hugenoci wycofali swe poparcie, lecz akcja kolonizacyjna nabrała już wtedy odpowiedniego rozpędu.

    Wojna o sukcesję hiszpańską – była prowadzona w latach 1701-1714 pomiędzy Wielką Brytanią, Holandią, Austrią, Prusami a Francją, Hiszpanią, Bawarią i Kolonią o władztwo nad Hiszpanią i dominację w Europie.Kolonia (z łac. colonia „osada rolnicza”) – posiadłość państwa, nazywanego krajem macierzystym bądź metropolią, znajdująca się poza jego granicami i podlegająca bezpośredniej zależności politycznej i gospodarczej. Pierwsze kolonie zakładano już w starożytności w rejonie morza Śródziemnego, w okresie tak zwanej wielkiej kolonizacji greckiej. Najwięcej kolonii powstało w efekcie wielkich odkryć geograficznych. Do XIX wieku obie Ameryki, Azja, Afryka i Australia zostały spenetrowane przez europejskich osadników. Polityka promująca zajmowanie terytoriów zamorskich przez państwa wysoko rozwinięte określona została mianem kolonializmu.

    W 1621 Brytyjczycy zainteresowali się terenami Akadii. Król Jakub I Stuart objął Akadię swym protektoratem, przekazując funkcje wicekrólewskie Williamowi Alexandrowi, księciu Sterling ze Szkocji. W 1629 wysłał on tam pierwszą partię szkockich kolonistów w liczbie 100 mężczyzn, ale ostatecznie eksperyment ten skończył się niepowodzeniem. Podział władzy w Akadii został zakończony traktatem z St-Germain w roku 1632, kiedy to potwierdzono prawa francuskie do Akadii i Nowej Francji. W tym też czasie suwerenność kolonii została ograniczona poprzez włączenie jej w system państwowy Francji. Pierwszym gubernatorem generalnym Akadii został Isaac de Razilly mianowany przez Ludwika XIII.

    Deportacje Akadian to proces wysiedlania francuskojęzycznych mieszkańców Akadii (współcześnie część Nowej Szkocji) do innych brytyjskich kolonii, jaki miał miejsce w latach 1755-1759.Język francuski (fr. langue française lub français) – język pochodzenia indoeuropejskiego z grupy języków romańskich. Jako językiem ojczystym posługuje się nim ok. 80 mln ludzi: ok. 65 mln Francuzów, ok. 4,5 mln Belgów (czyli 42%), ok. 1,5 mln Szwajcarów (czyli 20%), a także ok. 8 mln mieszkańców kanadyjskich prowincji Québec, Ontario i Nowy Brunszwik. Ok. 201 milionów osób na całym świecie używa francuskiego jako języka głównego (oszacowanie z 2009 r. według Organisation mondiale de la Francophonie), a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, w których francuski jest jednym z języków urzędowych, bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego, jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, w których jest jedynym językiem urzędowym.

    Kolejne sto lat w historii Akadii to lata względnej prosperity, przerywanej wojnami toczonymi z Nową Anglią. Podstawą gospodarki kolonii był handel, głównie futrami. Mimo względnego dobrobytu, Akadia podobnie jak Nowa Francja nie zdołała zapewnić sobie samowystarczalności żywnościowej i była uzależniona od importu z Francji.

    Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.Nowa Anglia (ang. New England) – region Stanów Zjednoczonych, ulokowany na północnym wschodzie kraju, kolebka kultury USA. Nowa Anglia składa się z 6 stanów: Maine, New Hampshire, Vermont, Massachusetts, Rhode Island i Connecticut.

    W ciągu 142 lat historii Akadii jej ludność znacznie wzrosła, choć pozostawała daleko w tyle za podobnymi do niej koloniami brytyjskimi, oraz także za Nową Francją. Kolejne spisy ludności dawały następujące wyniki:

    Nieoficjalna flaga Akadii

    W wyniku traktatu pokojowego w Utrechcie kończącego hiszpańską wojnę sukcesyjną w 1713 roku Francja musiała się zrzec Akadii na rzecz Wielkiej Brytanii. Obszar ten został nazwany Nową Szkocją.

    Cztery dziesięciolecia później władze brytyjskie zdecydowały o deportacji wszystkich osadników francuskich do innych kolonii brytyjskich lub do kontynentalnej Francji. Duża część deportowanych przeniosła się później do Luizjany, reszta wróciła do Akadii (wtedy już Nowej Szkocji), gdzie już jednak gospodarowali na ich ziemiach koloniści z Wysp Brytyjskich. Z tego względu Akadianie wyruszyli dalej na północ, osiedlając się ostatecznie na obszarze dzisiejszego Nowego Brunszwiku.

    Nowa Szkocja (ang. Nova Scotia, fr. Nouvelle-Écosse) – prowincja Kanady leżąca nad Atlantykiem. Prowincja zajmuje całość półwyspu o tej samej nazwie, wyspę Cape Breton oraz szereg drobnych wysp. Nowa Szkocja graniczy od zachodu z Nowym Brunszwikiem. Prowincja ma połączenia promowe z Nową Fundlandią, Wyspą Księcia Edwarda, z Wyspami Magdaleny oraz ze stanem Maine. Stolicą, a zarazem największym miastem prowincji, jest Halifax.Jakub I Stuart (ur. 19 czerwca 1566 w Edynburgu, zm. 27 marca 1625 w Theobalds House) – król Szkocji (jako Jakub VI) w latach 1567-1625 i król Anglii w latach 1603-1625. Syn Henryka Stuarta, lorda Darnleya, i Marii I Stuart, królowej Szkocji, córki króla Jakuba V Stuarta. Pierwszy król Anglii z dynastii Stuartów. Jego panowanie było początkiem unii personalnej Anglii ze Szkocją.
    Akadia dzisiaj - obszary zamieszkiwane przez Akadian

    Ze względu na deportacje pojęcie Akadia straciło swe terytorialne znaczenie i zaczęło się odnosić do obszarów Kanady atlantyckiej, gdzie mieszkają Akadianie. Natomiast w celach marketingowych często używa się dzisiaj określenia Akadia lub Wybrzeże Akadiańskie w stosunku do wschodniego wybrzeża Nowego Brunszwiku. Pojęcia Akadia używa się również w stosunku do Półwyspu Akadiańskiego.

    Historia Kanady jako państwa rozpoczęła się w 1867, kiedy nastąpiło zjednoczenie brytyjskich kolonii leżących na północ od Rzeki Świętego Wawrzyńca, Wielkich Jezior oraz dalej na zachód od równoleżnika 49°N.Pokój zawarty w Utrechcie (Holandia) 11 kwietnia 1713 roku kończył hiszpańską wojnę sukcesyjną. Bezpośrednim powodem podpisania pokoju była śmierć cesarza Józefa I (17 kwietnia 1711) i objęcie tronu wiedeńskiego przez Karola - pretendenta do korony Hiszpanii. Pozostałe kraje koalicji antyburbońskiej zaczęły się obawiać odrodzenia potęgi Habsburgów z czasów Karola V.

    Uwaga Daty urzędowania wymagają weryfikacji

    Zobacz też[ | edytuj kod]

  • Akadiana
  • Deportacje Akadian
  • Luizjana (kolonia)
  • Historia Kanady
  • Przypisy[ | edytuj kod]

    1. S. Grzybowski, Tomahawki i muszkiety, Warszawa 1965, s. 104.
    2. H. Zins, Historia Kanady, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1975, s. 37.




    Warto wiedzieć że... beta

    Francja (fr. France, IPA: /fʁɑ̃s/), Republika Francuska (fr. République française /ʁe.py.blik fʁɑ̃.sɛz/) – państwo, którego część metropolitalna znajduje się w Europie Zachodniej, posiadające także zamorskie terytoria na innych kontynentach. Francja metropolitalna rozciąga się od Morza Śródziemnego na południu do kanału La Manche i Morza Północnego na północy, oraz od Renu na wschodzie do Zatoki Biskajskiej na zachodzie. Francuzi często nazywają swój kraj l’Hexagone (sześciokąt) – pochodzi to od kształtu Francji metropolitalnej.
    Ludwik XIII, zw. Sprawiedliwym (ur. 27 września 1601 w Fontainebleau, zm. 14 maja 1643 w Saint-Germain-en-Laye) – król Francji i Nawarry (jako Ludwik II) od 1610, syn Henryka IV z dynastii Burbonów. W chwili śmierci ojca miał tylko 9 lat, więc do czasu pełnoletniości realne rządy regencyjne sprawowała jego matka Maria Medycejska. Panowanie Ludwika XIII przebiegało w cieniu rządów kardynała Richelieu, który stał się właściwym twórcą systemu rządów absolutnych i którego historycy uważają za główną postać tego panowania.
    Rzeka Świętego Wawrzyńca (fr. Fleuve Saint-Laurent, ang. Saint Lawrence River) − duża rzeka w Ameryce Północnej. Wypływa z jeziora Ontario, a uchodzi w formie bardzo długiego i szerokiego estuarium do Zatoki Świętego Wawrzyńca (Ocean Atlantycki). Stanowi główny odpływ wodny z Wielkich Jezior. Powierzchnia dorzecza to 1,5 mln km. Długość Rzeki Św. Wawrzyńca od wypływu z jeziora Ontario wynosi 1200 km. Licząc od najbardziej oddalonego punktu dorzecza, jej długość wynosi 3058 km. Większe dopływy to: Richelieu, Ottawa, Saguenay.
    Nowa Francja – francuska kolonia w Ameryce Północnej, zwana też Kanadą. Kolonia została założona przez Samuela de Champlaina, który został jej pierwszym gubernatorem generalnym.
    Szkocja (gael. Alba, wym. [ˈalˠ̪apə]; sco. i ang. Scotland) – kraj stanowiący część Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. W przeszłości był niezależnym królestwem. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz archipelagi: Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Na południu graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Stolicą Szkocji jest Edynburg, a największym miastem Glasgow.
    Luizjana – region geograficzny w Ameryce Północnej, obejmujący początkowo tereny na południe od Wielkich Jezior, w przybliżeniu zajmujący dorzecze Missisipi. Współcześnie teren ten jest zajmowany w całości lub częściowo przez stany: Alabama, Arkansas, Północna Dakota, Dakota Południowa, Illinois, Indiana, Iowa, Kansas, Kentucky, części Kolorado, Minnesota, części Montany, Nowy Meksyk, Luizjana (Luizjana właściwa), Missisipi, Missouri, Nebraska, Ohio, Oklahoma, północny Teksas, Tennessee, Wisconsin, części Wyoming, a także ziemie należące dziś do Kanady w prowincjach Manitoba, Saskatchewan i Alberta
    Nowy Brunszwik (ang. New Brunswick, fr. Nouveau-Brunswick) – prowincja Kanady. Największa z trzech nadmorskich prowincji. Nowy Brunszwik znajduje się w całości na stałym lądzie. Od zachodu i północy graniczy z prowincją Quebec. Od północy poprzez Cieśninę Northumberland z Wyspą Księcia Edwarda, Od wschodu z Nową Szkocją i od południa ze stanem USA Maine. Największymi miastami prowincji są Saint John, Moncton i stolica prowincji Fredericton. 33% ludności Nowego Brunszwiku jest frankofonami i używa francuskiego jako pierwszego języka.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.014 sek.