• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Actiones adiecticiae qualitatis

    Przeczytaj także...
    Actio exercitoria – w prawie rzymskim powództwo przeciwko zwierzchnikowi familijnemu ze zobowiązań osób mu podległych (niewolników, alieni iuris), zaciągniętych w związku prowadzeniem zarobkowej żeglugi.Actio tributoria – w prawie rzymskim powództwo służące przeciwko zwierzchnikowi familijnemu ze zobowiązań zaciągniętych przez podległego jego władzy (niewolnika lub inną osobę alieni iuris) w ramach prowadzenia peculium obróconego na cele handlowe.
    Zobowiązania naturalne (łac. obligationes naturales) - w prawie rzymskim zobowiązania pozbawione możliwości przymusowego dochodzenia świadczenia przez wierzyciela, jednak spełnienie ich traktowano jako należne (spełniający je dłużnik nie mógł domagać się zwrotu).

    Actiones adiecticiae qualitatis – powództwa o charakterze dodatkowym. W prawie rzymskim grupa specjalnych powództw opartych na prawie pretorskim, za pomocą których dochodzono należności ze zobowiązań zaciągniętych przez niewolnika lub inną osobę alieni iuris na jego polecenie lub za jego zgodą. W średniowieczu skargi te zaczęto nazywać wspólnym określeniem „actiones adiecticiae qualitatis”.

    Actio institoria – w prawie rzymskim powództwo służące przeciwko zwierzchnikowi familijnemu ze zobowiązań zaciągniętych przez podległego jego władzy (niewolnika lub innej osoby alieni iuris) w ramach prowadzonej zarobkowej działalności gospodarczej.Pretor (łac. praetor – l.mn. praetores) – wyższy urzędnik w antycznym Rzymie mający tzw. władzę mniejszą (imperium minus). W czasie nieobecności konsulów, pretor (później dwóch) przejmował najwyższą władzę w mieście, mogąc nawet zwoływać posiedzenia senatu. Zasadniczym jednak zadaniem pretorów było sądownictwo. Ważnym uprawnieniem pretora było wydawanie edyktów (edykty pretorskie), w których ustalał on sposoby postępowania w sprawach niedostatecznie jasno uregulowanych przez ustawy (leges) czy prawo zwyczajowe. Owe edykty odegrały ważną rolę w rozwoju prawodawstwa i były uwzględniane w późniejszych kodyfikacjach prawa rzymskiego.

    Pretor udzielał skarg (actiones) przeciwko zwierzchnikowi familijnemu, o wierzytelności wynikające ze zobowiązań kontraktowych osób pozostający pod jego władzą, czyli niewolników oraz dzieci podlegających jego władzy (alieni iuris), których sytuacja prywatnoprawna odpowiadała sytuacji niewolnika (servi loco). Za zaciągnięte zobowiązania, osoby te odpowiadały na podstawie ius civile w sposób naturalny, tj. bez możliwości dochodzenia należności przed sądem. W związku z tym prawo pretorskie dodawało do tego odpowiedzialność zwierzchnika, czemu służyły powództwa z przestawionymi podmiotami. W intentio tych powództw wymieniano dłużnika czyli osobę która zaciągnęła zobowiązanie (np. niewolnika), zaś w condemnatio – zwierzchnika jako odpowiedzialnego za ten dług.

    Actio (od łac. agere – poganiać, gnać) – działanie, w prawie rzymskim oznaczało skargę sądową, powództwo, tj. czynność procesową, za pomocą której powód (actor) wszczynał przeciw pozwanemu (reus) proces oraz zmierzał do realizacji swych roszczeń. Jako że w prawie rzymskim podział na prawo materialne i procesowe nie miał tak istotnego znaczenia jak obecnie, actio było synonimem prawa podmiotowego (roszczenia chronionego skargą). Ponadto, ponieważ aż do końca republiki wszelkie czynności sądowe były dokonywane wyłącznie w formie ustnej, actio oznaczało również pozew.Actio quod iussu – w prawie rzymskim powództwo służące przeciwko zwierzchnikowi familijnemu ze zobowiązań podległej mu osoby (niewolnika bądź osoby alieni iuris), powstałych w oparciu o udzielone upoważnienie (na polecenie zwierzchnika).

    Do skarg tych należały:

  • actio de peculio - gdy właściciel wydzielił niewolnikowi peculium, odpowiadał za długi zaciągnięte na to peculium, ale tylko do jego (tj. peculium) wysokości; będąc jednym z wierzycieli niewolnika, właściciel w pierwszej kolejności spłacał siebie;
  •  Osobny artykuł: Actio de peculio.
  • actio tributoria - w przypadku peculium obróconego na cele handlowe, właściciel był zobowiązany podzielić je między wierzycieli niewolnika proporcjonalnie do ich wierzytelności;
  •  Osobny artykuł: Actio tributoria.
  • actio quod iussu - właściciel niewolnika odpowiadał całym majątkiem za zobowiązania niewolnika wobec osoby przez niego (tj. właściciela) upoważnionej;
  •  Osobny artykuł: Actio quod iussu.
  • actio de in rem verso - gdy w wyniku zobowiązania nastąpiło przysporzenie w majątku właściciela, odpowiadał on do wysokości tego przysporzenia;
  •  Osobny artykuł: Actio de in rem verso.
  • actio exercitoria - gdy zobowiązanie zaciągnął niewolnik pełniący funkcję kapitana statku, właściciel odpowiadał całym majątkiem;
  •  Osobny artykuł: Actio exercitoria.
  • actio institoria - gdy zobowiązanie zostało zaciągnięte przez niewolnika kierującego przedsiębiorstwem handlowym lub przemysłowym, właściciel odpowiadał całym majątkiem;
  •  Osobny artykuł: Actio institoria.

    Skargi te wprowadzono by zabezpieczyć obrót prawny z osobami posiadającymi ograniczone uprawnienia w ówczesnym prawie prywatnym. Nie mogły one mieć własności. Wszystko bowiem co uzyskali, przechodziło z konieczności prawnej do majątku osoby pod której zwierzchnością pozostawał. Zwierzchnik nie był natomiast co do zasady odpowiedzialny za długi kontraktowe, takiej osoby. Wyjątki od tej zasady wynikały właśnie z ustanowionych pod koniec republiki actiones adiectitiae qualitatis.

    Zobowiązanie (łac. obligatio) – rodzaj stosunku cywilnoprawnego, węzeł prawny (łac. vinculum iuris) łączący dłużnika z wierzycielem, który polega na tym, że "wierzyciel może żądać od dłużnika świadczenia, a dłużnik powinien świadczenie spełnić" (art. 353 § 1 kodeksu cywilnego). Prawo zobowiązań reguluje społeczne formy wymiany dóbr i usług o wartości majątkowej. Zobowiązania to księga trzecia Kodeksu cywilnego.Prawo prywatne (łac. ius privatum) – jedna z dwóch podstawowych gałęzi prawa (obok prawa publicznego), skupiająca normy prawne, których zadaniem jest ochrona interesu jednostek i regulacja stosunków pomiędzy nimi

    Bibliografia[ | edytuj kod]

  • Marek Kuryłowicz, Adam Wiliński, Rzymskie prawo prywatne, Kraków: „Zakamycze”, 1999, ISBN 83-7211-089-1, OCLC 830208116.
  • Władysław Rozwadowski "Prawo rzymskie" Wydanie II. Poznań 1992 ​ISBN 83-01-10031-1
  • Niewolnictwo – zjawisko społeczne, którego istotą jest stosunek zależności, polegający na tym, iż pewna grupa ludzi (niewolnicy) stanowi przedmiot własności innych osób, grup ludzi (rodzina, plemię, itd.) lub instytucji (państwo, świątynia itp.), mogących nimi swobodnie rozporządzać.Actiones honorariae – powództwa urzędnicze, oparte na prawie urzędniczym. W prawie rzymskim grupa powództw przyznawanych przez urzędników wyposażonych we władzę jurysdykcyjną (np. pretora) ale nie znajdujących oparcia w ius civile. Rozwój skarg urzędniczych przypada więc na okres kiedy występował proces formułkowy.




    Warto wiedzieć że... beta

    Actio de in rem verso – w prawie rzymskim powództwo odszkodowawcze przeciwko zwierzchnikowi rodzinnemu wzbogaconemu działaniem podległej mu osoby (niewolnika lub innego alieni iuris).
    Prawo rzymskie – termin oznaczający najczęściej prawo starożytnego Rzymu, które rozwijało się od czasów prawa zwyczajowego, aż do kodyfikacji Justyniana I Wielkiego (VI wiek n.e.). Prawo rzymskie miało istotny wpływ na rozwój prawodawstwa europejskiego (tzw. recepcja prawa rzymskiego) w postaci prawa powszechnego (ius commune) w średniowieczu, pandektystykę która osiągnęła swoje apogeum w XIX wieku, a także na współczesną naukę, rozwijaną jako przedmiot uniwersytecki.
    Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.
    Actio de peculio – w prawie rzymskim powództwo przeciwko zwierzchnikowi familijnemu ze zobowiązań osób mu podległych (niewolników, alieni iuris), wyposażonych w peculium, zaciągniętych w ramach działalności związanej z peculim.
    Republika rzymska – państwo powstałe w starożytnym Rzymie, istniejące w latach 509 p.n.e.–27 p.n.e., które rozwinęło się z niewielkiego, monarchicznego państwa-miasta Lacjum w środkowej części Półwyspu Apenińskiego do największej potęgi świata antycznego kontrolującej cały basen Morza Śródziemnego, by następnie przekształcić się w cesarstwo rzymskie.
    Pater familias (łac. ojciec rodziny) – głowa rodziny agnatycznej w starożytnym Rzymie. Ojcem rodziny mógł być jedynie męski obywatel rzymski, bez względu na wiek, niepodlegający władzy ojcowskiej innego pater familias – był zatem osobą sui iuris.

    Reklama

    Czas generowania strony: 1.002 sek.