Płyta gramofonowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z 7")
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Odtwarzanie płyty winylowej

Płyta gramofonowa – zwykle okrągła płyta o średnicy do 30 cm z zapisanym spiralnie w postaci rowka analogowym nagraniem dźwiękowym.

Patent – potocznie: dokument wydawany przez urzędy patentowe; właściwie: ograniczone w czasie prawa właściciela rozwiązania technicznego do wyłącznego korzystania z wynalazku bądź wynalazków będących przedmiotem patentu w celach zawodowych lub zarobkowych na terenie państwa, które decyzją administracyjną patentu udzieliło, pod warunkiem wniesienia opłat za co najmniej pierwszy okres ochrony od daty zgłoszenia.Poljazz – polska wytwórnia płytowa Polskiego Stowarzyszenia Jazzowego, wydająca głównie albumy artystów jazzowych.

Płyty gramofonowe były wykonywane z różnych materiałów, najczęściej ebonitu, szelaku lub poli(chlorku winylu) – stąd nazwa potoczna – płyta winylowa. Choć produkowano je w różnych kolorach, to zdecydowanie najczęściej w czarnym, stąd inna nazwa potoczna – czarna płyta. Obecnie powszechnie określana jest też mianem płyty analogowej.

Columbia Records – najstarsza na świecie wciąż działająca firma fonograficzna, założona w 1888 roku w Stanach Zjednoczonych. Obecnie jest częścią koncernu Sony Music – jednak płyty pod szyldem Columbia Records nadal są wydawane.Thomas Alva Edison (ur. 11 lutego 1847, zm. 18 października 1931) – jeden z najbardziej znanych i twórczych wynalazców na świecie, przedsiębiorca. Dorobek założonych i administrowanych przez niego laboratoriów to około 5000 patentów, z których wystawionych na jego nazwisko jest w Stanach Zjednoczonych 1093, a poza nimi 1239. Założyciel prestiżowego czasopisma naukowego Science (1880).

Płyty gramofonowe były podstawowym środkiem rozpowszechniania nagrań muzycznych od końca wieku XIX do lat 80. XX w. Zostały zmarginalizowane przez zapis cyfrowy.

Chociaż w odtwarzaniu płyt dominują urządzenia z mechanicznymi igłami, to istnieją laserowe odtwarzacze, w przybliżeniu analogiczne w działaniu do odtwarzaczy płyt CD.

Historia[ | edytuj kod]

Wczesne metody mechanicznego zapisu dźwięku[ | edytuj kod]

Thomas Young w roku 1807 podjął próby graficznego zobrazowania dźwięku za pomocą rysika na powierzchni pokrytej sadzą. Zapis taki oczywiście nie dawał się odtwarzać. W 1877 Thomas Alva Edison zbudował fonograf, pierwsze w pełni sprawne urządzenie umożliwiające zapis i odtwarzanie dźwięku. Fonograf wykorzystywał wgłębny zapis na walcu pokrytym folią cynową. W tym samym roku Francuz Charles Cros opatentował „Parleophone”, koncepcję okrągłych płaskich płyt, produkowanych w oparciu o wzorzec. Cros nie zrealizował praktycznie swojego pomysłu. W 1878 Edison próbował zastosować do zapisu płaski krążek, ale zrezygnował ze względu na trudności ze zmieniającą się prędkością rylca względem rowka. Zaproponował też zapis wielokanałowy w celu poprawy jakości dźwięku.

Ebonit (guma twarda, nazwa z gr. ebonos - heban) – tworzywo sztuczne otrzymywane w wyniku wulkanizacji naturalnego lub sztucznego kauczuku; gęstość 1,1-1,3 g/cm w 20°C. Należy do tworzyw kauczukowych z grupy duromerów.Georg Neumann GmbH (Neumann) – niemiecka firma zajmująca się produkcją mikrofonów studyjnych, założona w 1928 roku przez niemieckiego wynalazcę i pioniera fonograficznego – Georga Neumanna. Od 1991 roku Neumann jest istotną częścią grupy Sennheiser.

W 1885 Alexander Graham Bell i Charles Sumner Tainter zmodernizowali fonograf poprzez pokrycie jego walca woskiem. Wprowadzili jeszcze kilka ulepszeń i otrzymane urządzenie nazwali grafofonem. Założyli firmę American Graphophone Co., z której później wyrósł fonograficzny gigant CBS Columbia. W handlu pojawiły się pierwsze cylindry z nagraną muzyką oraz szafy grające.

Léon Gaumont (ur. 10 maja 1864, Paryż - zm. 9 sierpnia 1946, Sainte-Maxime) – francuski wynalazca, przemysłowiec i jeden z pionierów kinematografii. W 1898 roku założył wytwórnię filmową Gaumont, obecnie najstarszą i największą wytwórnię filmową we Francji. W 1902 roku w wyniku połączenia w zsynchronizowaną całość kinematografu i fonografu, stworzył podstawy filmu dźwiękowego.Twierdzenie Kotielnikowa-Shannona, znane również jako twierdzenie Whittakera-Nyquista-Kotielnikova-Shannona lub twierdzenie o próbkowaniu, mówi o tym, kiedy z sygnału dyskretnego x ⋆ ( t ) {displaystyle x^{star }(t)} złożonego z próbek danego sygnału ciągłego x ( t ) {displaystyle x(t),} można wiernie odtworzyć sygnał x ( t ) {displaystyle x(t),} . Jest to fundamentalne twierdzenie teorii informacji, telekomunikacji oraz cyfrowego przetwarzania sygnałów, ponieważ opisuje matematyczne podwaliny procesów próbkowania sygnałów oraz ich rekonstrukcji.

Wynalazek i rozwój[ | edytuj kod]

Wykonana z ebonitu płyta produkcji Berlinera z roku 1897.

Początki płyty gramofonowej[ | edytuj kod]

Wynalazcą płyt gramofonowych we współczesnym znaczeniu i technologii ich produkcji był Emil Berliner. Pierwszy patent USA otrzymał w 1887 i w ciągu kilku lat rozwinął technologię produkcji płyt. Nagrywał on dźwięk w postaci poziomej linii falistej na grubej warstwie sadzy. Z tak sporządzonego wzorca sporządzano kopię metodą fotochemiczną. Później stosowano bezpośrednie trawienie, w wyniku którego otrzymywano matryce, za pomocą których tłoczono płyty z twardo wulkanizowanego kauczuku (ebonitu). Średnica pierwszych płyt wynosiła 5 cali (ok. 12,7 cm), a prędkość odtwarzania 70 obrotów na minutę. Dzięki stworzeniu możliwości uzyskiwania kopii w wielkiej liczbie egzemplarzy, Berliner stał się twórcą przemysłu fonograficznego.

RPM (ang. Revolutions per minute – obroty na minutę, skrót rpm, RPM, r/min, lub r·min) – jest jednostką miary częstotliwości obrotu. Liczba pełnych obrotów w ciągu minuty wokół ustalonej osi.Didżej lub DJ, dyskdżokej (ang. Disc Jockey – Dee Jay) – osoba zajmująca się dobieraniem oraz odtwarzaniem i miksowaniem muzyki na żywo w celu rozbawienia publiczności. DJ najczęściej stara się stworzyć płynność muzyczną w swoim występie, łącząc ze sobą różne utwory muzyczne, a nawet dodając efekty dźwiękowe, sample, utwory typu acapella. DJ-e turntabliści posługują się także skreczem.

W 1896 Eldridge R. Johnson zastosował sprężynowy napęd gramofonu, co zwiększyło stabilność prędkości obrotowej. W 1897 Emil Berliner zastosował do produkcji płyt szelak. Miał on mniejszą ziarnistość niż ebonit, co zmniejszyło szumy. W 1902 Eldridge R. Johnson wynalazł ramię gramofonowe, co uniezależniło nacisk igły na płytę od ciężaru tuby.

Emil Berliner, ang. Emile Berliner (ur. 20 maja 1851 w Hanowerze, zm. 3 sierpnia 1929 w Waszyngtonie) – wynalazca i przemysłowiec niemiecki i amerykański, pochodzenia żydowskiego, urodzony w Niemczech. Wynalazł gramofon.Sony – japońskie przedsiębiorstwo założone 7 maja 1946 roku przez Masaru Ibukę i Akio Moritę w Tokio jako Tokyo Telecommunications Engineering Company, obecnie jeden z największych światowych producentów elektroniki użytkowej. Spółka publiczna notowana na giełdach tokijskiej (TSE) i nowojorskiej (NYSE) (NYSE: SNE).

Płyty gramofonowe w kinematografii[ | edytuj kod]

Od 1900 francuskie przedsiębiorstwo Pathé przeprowadzało pokazy projekcji filmowych zsynchronizowanych z dźwiękiem odtwarzanym z płyt gramofonowych. Dwa lata później Léon Gaumont opracował urządzenie synchronizujące, w którym mechanizmy napędowe gramofonu i projektora były synchronizowane za pomocą wspólnego wału napędowego. Początkowo takie rozwiązania „filmów mówionych”, z dźwiękiem osobno utrwalanym na płycie gramofonowej, zdobyły sporą popularność, ale na skutek dynamicznego rozwoju kinematografii szybko (około roku 1914) zeszły z rynku. Główną przyczyną był zbyt krótki czas odtwarzania ówczesnych płyt gramofonowych.

Nagrywanie binauralne (z łac. bi – podwójny, auris – ucho) – technika nagrywania dźwięku za pomocą dwóch mikrofonów, umożliwiająca słuchaczowi precyzyjną lokalizację w przestrzeni zarejestrowanych sygnałów akustycznych i tym samym stwarzająca dźwiękową iluzję przebywania w miejscu, w którym dokonywano nagrania.Juliusz Feigenbaum (Juliusz, Jegosyja) (ur. w 1872 w Warszawie, zm. w 1946 albo 1947 w Zurychu) – polski przedsiębiorca, założyciel firmy gramofonowej Syrena Rekord .

Wynikająca z potrzeb kinematografii konieczność odtwarzania dźwięku w dużych salach spowodowała rozwój techniki wzmacniania głośności dźwięku z płyt. W pierwszej dekadzie XX w. opracowano w tym celu kilka konstrukcji pneumatycznych, w których drgania mechanizmu głowicy gramofonu modulowały strumień sprężonego powietrza.

Alexander Graham Bell (ur. 3 marca 1847 w Edynburgu, zm. 2 sierpnia 1922 w Beinn Bhreagh, Nowa Szkocja w Kanadzie) – szkocki wynalazca telefonu i kilkudziesięciu innych wynalazków telekomunikacyjnych. Z zawodu był logopedą i nauczycielem muzyki.Kwantyzacja to nieodwracalne nieliniowe odwzorowanie statyczne zmniejszające dokładność danych przez ograniczenie ich zbioru wartości. Zbiór wartości wejściowych dzielony jest na rozłączne przedziały. Każda wartość wejściowa wypadająca w określonym przedziale jest w wyniku kwantyzacji odwzorowana na jedną wartość wyjściową przypisaną temu przedziałowi, czyli tak zwany poziom reprezentacji. W rozumieniu potocznym proces kwantyzacji można przyrównać do "zaokrąglania" wartości do określonej skali.

Elektroniczny zapis i odczyt płyt[ | edytuj kod]

Wraz z upowszechnieniem się elektroniki, najpierw z użyciem lamp elektronowych, później tranzystorów, zmieniła się zarówno technika zapisu, jak i odtwarzania płyt. W 1924 roku w Laboratorium Bella opracowano metodę przygotowywania wzorców płyt z użyciem wzmacniaczy elektronicznych. Pierwsze płyty w nowej technologii wytłoczono w zakładach Pathé. Rok później Victor Talking Machine Company wyprodukowała gramofon „Orthophonic Victrola” posiadający tubę o kształcie wykładniczym i wraz z nowymi płytami umożliwiający odtwarzanie dźwięku ze znacznie większą głośnością i lepszą jakością (osiągnięto pasmo przenoszenia 100–5000 Hz). Również w 1925 Brunswick-Balke-Collender Company wyprodukował pierwszy gramofon elektryczny. Rok później Victor wprowadził na rynek „Electrolę”, pierwszy zestaw w pełni elektrycznego gramofonu z wysokiej klasy odbiornikiem radiowym. Upowszechnienie gramofonów elektrycznych nastąpiło jednak dopiero po II wojnie światowej.

Arston – polskie wydawnictwo płytowe. Wytwórnia powstała w 1984 w Warszawie. Obok Poltonu i Savitoru była jedną z trzech najbardziej znanych wytwórni polonijnych, tj. firmą z udziałem kapitału zagranicznego pochodzenia polskiego. W wyniku przemian ustrojowych w Polsce Przedsiębiorstwo Zagraniczne Arston zostało rozwiązane około 1993.Album – wydawnictwo muzyczne zawierające nagrania muzyczne na płycie długogrającej longplay (LP) lub dysku kompaktowym (CD).

W roku 1946 w studiach nagraniowych Deutsche Grammophon zastosowano magnetofon do wstępnej rejestracji w procesie nagrania płytowego. RCA zaś wprowadziła nowy materiał: poli(chlorek winylu), często zwany winylem. Miał on mniejszą ziarnistość i lepsze właściwości mechaniczne niż szelak i był głównym materiałem aż do końca rozwoju płyt gramofonowych. Mieszanina szelaku z wypełniaczami mineralnymi była jeszcze stosowana aż do lat pięćdziesiątych XX w., a w niektórych krajach takich jak Polska, czy Indie – do lat sześćdziesiątych.

Deutsche Grammophon Gesellschaft – wytwórnia płytowa z siedzibą w Hanowerze założona przez wynalazcę gramofonu i płyty gramofonowej – Emila Berlinera – oraz jego brata Josepha w grudniu 1898 roku i będąca pierwszą na świecie wytwórnią zajmującą się wyłącznie tłoczeniem płyt.Pocztówka dźwiękowa – odmiana płyty gramofonowej produkowana w PRL-u i krajach bloku radzieckiego od początku lat 60. do połowy lat 70. XX wieku. Nazwa pochodzi od podłoża – standardowej pocztówki o całkowicie obojętnej treści, która była podłożem mechanicznym (nośnikiem). Na pocztówce laminowano cienką warstwę tworzywa sztucznego w którym wytłoczone były rowki z analogowym zapisem dźwięku, a na środku wykonywano otwór pozwalający na położenie jej na talerzu gramofonu. Odtwarzane były z prędkością 45 obr/min.

Płyta drobnorowkowa[ | edytuj kod]

W 1948 Columbia Records zademonstrowała drobnorowkową płytę długogrającą. Prędkość odtwarzania zmniejszono do 33⅓ obrotów na minutę, a gęstość rowków zwiększono ponad dwukrotnie. Przy średnicy płyty 30 cm otrzymano około 25 minut nagrania na stronę. Rok później przedsiębiorstwo RCA wprowadziło na rynek płyty drobnorowkowe o średnicy 7 cali (17,5 cm) z dużym otworem pośrodku i 45 obrotach na minutę. Duży otwór miał na celu pomieszczenie mechanizmu automatycznego zmieniacza płyt. Obydwa rozwiązania płyt drobnorowkowych zostały powszechnie przyjęte przez przemysł fonograficzny.

Charles Cros, właśc. Émile-Hortensius-Charles Cros (ur. 1 października 1842 w Fabrezan, płd. Francja, zm. 9 sierpnia 1888 w Paryżu, Francja) – francuski poeta i wynalazca.Audiofil (z łac. audio "słyszę", z gr. philos "kochający") – osoba szczególnie zainteresowana wysoką jakością odtwarzanego dźwięku i posiadaniem sprzętu odtwarzającego najwyższej klasy (należy jednak zauważyć iż sprzęt audio nie ma żadnych naukowo wydzielonych "klas", oprócz cenowych). Według innych źródeł audiofile to grupa konsumencka kupująca najdroższy domowy sprzęt nagłaśniający.

W 1979 przedsiębiorstwo EMI wprowadziło pierwsze płyty tłoczone z zapisów wykonanych techniką cyfrową.

Maszyna do bezpośredniego nacinania matryc do tłoczenia płyt gramofonowych

W 1983 zachodnioniemieckie przedsiębiorstwo Teldec zademonstrowało skonstruowaną w przedsiębiorstwie Georg Neumann maszynę do bezpośredniego nacinania w miedzianym oryginale matryc do tłoczenia płyt (DMM – Direct Metal Mastering). Z procesu produkcyjnego płyt wyeliminowano w ten sposób jeden etap, wprowadzający dodatkowe zniekształcenia.

Wifon – polska wytwórnia płytowa, właściwie Przedsiębiorstwo Nagrań Wideo Fonicznych "Wifon". Dyrektorem w czasach PRL był Dariusz Retelski, kierownikiem Redakcji Programowej Korneliusz Pacuda.EMI Group, wcześniej Electric and Musical Industries Ltd – firma muzyczna z siedzibą w Londynie zawierająca głównie EMI Music należące do EMI Music Publishing oraz zaliczane do wielkiej czwórki wytwórni płytowych.

Płyty stereo[ | edytuj kod]

W 1928 W. Bartlett Jones zaproponował dwukanałowy zapis na płycie gramofonowej. Jeden kanał miał być zapisywany wgłębnie, a drugi poprzecznie (wbocznie).

W 1931 Alan Dower Blumlein zaproponował dwukanałowy zapis stereofoniczny na dwóch zboczach tego samego rowka, pod kątem 45° do powierzchni płyty (tak zwany system 45/45). Pierwsze płyty wyprodukował dwa lata później. Uzyskał separację kanałów około 20 dB i pasmo przenoszenia do 4000 Hz. Ze względu na trudności technologiczne i brak urządzeń do odtwarzania takich płyt nie był w stanie podjąć produkcji komercyjnej.

Dźwięk – wrażenie słuchowe, spowodowane falą akustyczną rozchodzącą się w ośrodku sprężystym (ciele stałym, cieczy, gazie). Częstotliwości fal, które są słyszalne dla człowieka, zawarte są w paśmie między wartościami granicznymi od ok. 16 Hz do ok. 20 kHz.Fonograf (z gr. zapis dźwięku) – jedno z pierwszych urządzeń służących do zapisu i odtwarzania dźwięku, poprzednik gramofonu. Został skonstruowany przez Thomasa Edisona. Edison swój wynalazek zademonstrował 29 listopada 1877 r., a opatentował 19 lutego 1878 r.

W 1957 przedsiębiorstwo Westrex Company z USA opracowało technologię masowej produkcji płyt stereo w systemie 45/45. Jeszcze w tym samym roku również amerykańskie przedsiębiorstwo Audio Fidelity podjęło ich produkcję, mimo że na rynku nie było jeszcze urządzeń zdolnych do stereofonicznego ich odtwarzania. Pierwszy taki gramofon został wyprodukowany kilka tygodni później przez przedsiębiorstwo Fairchild Recording Equipment Company. System 45/45 został uznany za standard, w krótkim czasie zaakceptowały go wszystkie przedsiębiorstwa fonograficzne i jest stosowany również współcześnie.

Stosunek sygnału do szumu (SNR, ang. signal-to-noise ratio) – stosunek sygnału (użytecznego) do szumu we wszelkich urządzeniach elektronicznych oraz w telekomunikacji analogowej i cyfrowej. Określa wartość (wyrażoną najczęściej w dB) mocy sygnału użytecznego w zadanym paśmie częstotliwościowym do mocy szumów w tym samym paśmie częstotliwościowym.Mewa – Poznańska Fabryka Płyt Gramofonowych „Mewa”, pierwsza prywatna wytwórnia płytowa w powojennej Polsce, działająca w latach 1945–1949 w Poznaniu, założona pod koniec 1945 przez warszawskiego inżyniera chemika, Mieczysława Wejmana. Wydawała płyty opatrzone dwoma rodzajami etykiet-naklejek: obok tych z muzyką popularną i znakiem graficznym „Mewy” ukazywały się także płyty pod znakiem Melodje, z nagraniami jazzu i muzyki poważnej (podział ten nie był zbyt rygorystycznie przestrzegany).

Pierwsze próby z dźwiękiem stereofonicznym wykazały trudności z uzyskaniem równomiernego rozkładu natężenia dźwięku w przestrzeni pomiędzy głośnikami. W kinematografii z powodzeniem stosowano systemy wielokanałowe (od 3 do 7 źródeł w płaszczyźnie), ale nagrania płytowe posługiwały się jedynie dwoma kanałami. Powstały nagrania sporządzone za pomocą „sztucznej głowy”, ale właściwe efekty przestrzenne występowały wtedy jedynie przy słuchaniu ich za pomocą słuchawek. Problem w dużej mierze rozwiązała wprowadzona przez przedsiębiorstwo EMI technika „Stereosonic”, polegająca na nagrywaniu za pomocą odpowiedniego układu mikrofonów kierunkowych.

Savitor – polskie wydawnictwo płytowe. Firma działała w latach 1983-1986 i obok Poltonu i Arstonu była jedną z trzech najbardziej znanych wytwórni polonijnych, tj. firmą z udziałem kapitału zagranicznego pochodzenia polskiego.Fogg Record – prywatna wytwórnia płytowa działająca w Warszawie w latach 1946–1951, założona przez piosenkarza – Mieczysława Fogga oraz Czesława Porębskiego.

Płyty kwadrofoniczne[ | edytuj kod]

W 1969 Peter Scheiber zademonstrował w studiu RCA metodę zapisu 4-kanałowego sygnału kwadrofonicznego poprzez zakodowanie dodatkowych informacji przestrzennych na płycie stereofonicznej poza zakresem słyszalnych częstotliwości (system SQ). Rok później JVC zademonstrował system zapisu kwadrofonicznego na czterech niezależnych kanałach. Mimo że wiele przedsiębiorstw fonograficznych (szczególnie w USA) podjęło produkcję płyt kwadrofonicznych, to brak zaakceptowanego standardu i wysoka cena sprzętu uniemożliwiły szersze rozpowszechnienie się tego zapisu.

Szafa grająca - automatyczne urządzenie do odtwarzania płyt gramofonowych zamknięte w dużej obudowie. Składa się z odtwarzacza i urządzenia wybierającego jedną płytę z zestawu. Uruchamiany przez wrzucenie monety. Używany jest w lokalach rozrywkowych. W Polsce gramofonowe szafy grające produkowała firma Fonica .Bell Telephone Laboratories lub w skrócie Bell Labs – oddział badawczy i wdrożeniowy telekomunikacyjnej korporacji amerykańsko-francuskiej Alcatel-Lucent.

Schyłek[ | edytuj kod]

W 1982 w Japonii i 1983 w Europie współpracujące przedsiębiorstwa Philips i Sony wprowadziły na rynek płytę kompaktową, cyfrową technologię zapisu dźwięku w oparciu o laserowy odczyt optyczny. W przeciągu paru lat nowa technologia praktycznie wyparła z rynku tradycyjne płyty gramofonowe. Szczególne załamanie sprzedaży płyt gramofonowych nastąpiło na przełomie lat 80. i 90. XX w. W 1990 sprzedano 11,7 miliona płyt gramofonowych, a 286 milionów płyt CD.

Książka mówiona, audiobook – nagranie dźwiękowe zawierające odczytany przez lektora tekst publikacji książkowej; zwykle zapisane na kasecie magnetofonowej lub płycie kompaktowej (w formacie audio lub np. MP3 czy M4B). Często spotykane jest też angielskie określenie audiobook.Herc (Hz) – jednostka miary częstotliwości w układzie SI (jednostka pochodna układu SI) i w wielu innych, np. CGS, MKS i MKSA. Definiuje się ją jako liczbę cykli na sekundę.

Współczesność[ | edytuj kod]

Masowa produkcja płyt winylowych została zakończona pod koniec lat 80. XX w., gdy rozpowszechniać zaczęły się płyty kompaktowe. Około 2008–2009 roku na rynku USA sprzedaż płyt gramofonowych stanowiła około 1% sprzedaży płyt CD. Coraz większy procent sprzedaży stanowiły utwory pobierane on-line na komputery i telefony komórkowe (ponad 40% zakupów na rynku muzycznym USA z tendencją wzrostową).

Płyta kompaktowa (ang. Compact Disc, CD-ROM – Compact Disc – Read Only Memory) — poliwęglanowy krążek z zakodowaną cyfrowo informacją do bezkontaktowego odczytu światłem lasera optycznego. Zaprojektowany w celu nagrywania i przechowywania dźwięku, przy użyciu kodowania PCM, który dzisiaj jest tylko jednym ze standardów cyfrowego zapisu dźwięku. Taką płytę nazywa się CD-Audio. Dzięki dużej jak na swoje czasy pojemności, niezawodności i niskiej cenie, dysk kompaktowy stał się popularnym medium do zapisywania danych.Gramofon – urządzenie do odtwarzania dźwięku zapisanego na płytach gramofonowych. W Polsce często mylnie nazywany adapterem.

W tym okresie płyta gramofonowa najczęściej używana była w subkulturach, gdzie potocznie nazywa się „winylem”. Najczęściej jest kojarzona z DJ-ami, którzy preferują ten nośnik do odtwarzania muzyki w klubach, na dyskotekach czy na imprezach muzycznych ze względu na fakt, że płytę gramofonową można ręcznie przesuwać w celu modyfikacji dźwięku.

Poli(chlorek winylu), polichlorek winylu, polichlorek etenylu, polichloroeten – polimer syntetyczny z grupy polimerów winylowych, otrzymywany w wyniku polimeryzacji monomeru – chlorku winylu. Stosowany do wytwarzania tworzyw sztucznych (PCW, PVC, winidur).Fonorama – pierwsze we wschodniej Europie pismo dla kolekcjonerów płyt gramofonowych, ukazywało się drukiem w latach 1990-2001.

Odrębne grupy miłośników czarnej płyty stanowią melomani, kolekcjonerzy, a także audiofile, którzy uważają, że żaden, nawet najdoskonalszy zapis cyfrowy nie jest w stanie dorównać brzmieniu płyty gramofonowej. Nie ma to jednak potwierdzenia we współczesnym stanie wiedzy na temat przetwarzania sygnałów ani w badaniach, w których biorący udział w eksperymentach nie są w stanie wykryć przetworników analogowo-cyfrowych i cyfrowo-analogowych wstawionych w tor odtwarzania dźwięku.

Pionki (do 1932 Zagożdżon) – miasto i gmina w województwie mazowieckim, w powiecie radomskim. Siedziba wiejskiej gminy Pionki. Pionki są położone nad rzeką Zagożdżonką, na Nizinie Środkowomazowieckiej, historycznie w Małopolsce.RIAA (Recording Industry Association of America) – zrzeszenie amerykańskich wydawców muzyki. Zajmuje się ochroną praw wydawców utworów muzycznych, promując rozwiązania legislacyjne i techniczne w tym zakresie (m. in. Digital rights management). Jedną z form działalności organizacji jest śledzenie naruszeń praw producentów muzycznych przez użytkowników internetu.

Zgodnie ze współczesną wiedzą dotyczącą przetwarzania sygnałów dowolny dźwiękowy zapis analogowy da się przetworzyć na zapis cyfrowy (w danym zakresie częstotliwości oraz z określoną dynamiką – parametrem SNR), a następnie odtworzyć analogowo bez utraty jakości możliwej do stwierdzenia słuchem człowieka (por. twierdzenie Kotielnikowa-Shannona, częstotliwość Nyquista, kwantyzacja). Płyta CD oferuje parametry 44,1 kHz (częstotliwość próbkowania) przy kwantyzacji 16-bitowej, co daje możliwość bezstratnego zapisu dźwięku o parametrach – maksymalna częstotliwość przenoszenia: 22 kHz, odstęp sygnału od szumu: 96 dB – co znacząco przekracza pasmo przenoszenia i parametr SNR płyt winylowych i możliwości detekcji przez człowieka. Oznacza to, że w tym zakresie częstotliwości i dynamiki da się zapisać sygnał dźwiękowy płyty winylowej na płycie CD bez utraty jakości (w tym także sugerowanych przez audiofilów szczególnych walorów dźwiękowych oferowanych przez te pierwsze).

Tonpress – polskie wydawnictwo płytowe powstałe w latach 70. XX wieku. Według BIP Najwyższej Izby Kontroli Tonpress Sp. z o.o. od stycznia 1997 r. zaprzestała prowadzenia ksiąg rachunkowych. 19 maja 2009 Krajowa Agencja Wydawnicza Tonpress Sp. z o.o. została wpisana do rejestru przedsiębiorców.Polton – polskie wydawnictwo płytowe. Firma powstała w 1983 i obok Savitoru i Arstonu była jedną z trzech najbardziej znanych wytwórni polonijnych, tj. firmą z udziałem kapitału zagranicznego pochodzenia polskiego. Jej szefem artystycznym był Jan Chojnacki. W połowie lat 90. została przejęta przez Warner Music Group.

Pod koniec 1. dekady XXI w. płyty kompaktowe zaczęły być coraz mocniej wypierane przez streaming. W tym okresie nastąpił renesans zainteresowania płytami winylowymi, w szczególności wśród młodych dorosłych (poniżej 35. roku życia), którzy zaczęli powracać do muzyki na nośnikach fizycznych. Jako przewaga płyty winylowej nad kompaktową, wciąż dostępną w obrocie, wskazywany był większy rozmiar płyty oraz grafiki okładkowej. W 2016 r. na rynku USA sprzedano 17,2 mln płyt winylowych, a w ciągu poprzednich 25 lat sprzedaż tego typu nośników wzrosła o ponad 50%.

Royal Philips Electronics (Koninklijke Philips Electronics N.V.), szerzej znany jako Philips – jest jednym z największych producentów elektroniki użytkowej na świecie. W 2003 przedsiębiorstwo zatrudniało 164 000 pracowników w ponad 60 krajach, a jego obroty wyniosły 29 miliardów €. Spółka publiczna, notowana na giełdach w Amsterdamie (na platformie EURONEXT; skrót PHIA) oraz nowojorskiej (tzw. "Wall Street"; (NYSE: PHG)). W obrębie koncernu działają spółki: Philips Consumer Lifestyle, Philips Lighting, Philips Healthcare.Biblioteka Narodowa Republiki Czeskiej (cz. Národní knihovna České republiky) – biblioteka narodowa Czech z siedzibą w Pradze. Biblioteka znajduje się w gmachu Clementinum. Jedna z najstarszych bibliotek na terenie Czech, której zbiory obejmują ponad 6,5 miliona woluminów.

Według raportu amerykańskiej organizacji Recording Industry Association of America (RIAA) po raz pierwszy od lat 80. XX wieku w Stanach Zjednoczonych płyty winylowe osiągnęły wyższą sprzedaż niż płyty CD. Raport z września 2020 roku wskazywał, że od pierwszej połowy 2019 roku dochód ze sprzedaży winyli wzrósł o 4%.

RCA Records (pierwotnie The Victor Talking Machine Company, potem RCA Victor) – wytwórnia płytowa założona w 1901 roku, będąca oddziałem Sony BMG Music Entertainment.JVC (Victor Company of Japan, Limited), przedsiębiorstwo założone w 1927 roku w Japonii, początkowo jako producent płyt i gramofonów. W ciągu swojej ponad osiemdziesięcioletniej historii, technologia JVC wielokrotnie wytyczała i wciąż wytycza nowe kierunki w rozwoju światowej elektroniki. Istotnym przełomem był rok 1976, kiedy firma JVC wprowadziła na rynek domowy magnetowid, nagrywający na taśmie 1/2-cala VHS (Video Home System).

Wciąż istnieje też ogromny katalog nagrań, które nie zostały wydane ponownie na płytach CD.

Płyty gramofonowe w Polsce[ | edytuj kod]

Etykieta przedsiębiorstwa Syrena z 1908 roku

Początki[ | edytuj kod]

Pierwsze płyty i gramofony trafiły do sprzedaży w Polsce w 1898. Oferował je w swoim składzie urządzeń elektrotechnicznych przy ul. Berlińskiej w Poznaniu znany kupiec i inżynier Franciszek Biskupski. W ramach akcji reklamowej nowego aparatu Biskupski urządził serię pokazów w sali Teatru Polskiego. Rok później w 1899 sprzedaż urządzeń Berlinera rozpoczął „Pierwszy w Kraju i Główny Skład Gramofonów przy Magazynie Optycznym” Gustawa Gerlacha. W tym samym roku w lutym wspomniany Biskupski ogłosił, iż zamierza w Poznaniu nagrać płytę z bliżej nieokreślonymi polskimi pieśniami. Ich wykonawcą miał być baryton Rudolf Bernhard, solista opery warszawskiej i La Scali. Przedsięwzięciem mieli zająć się sprowadzeni do Poznania technicy z Londynu. Nie wiemy czy nagranie doszło do skutku. W 1899 powstaje również polskie przedsiębiorstwo fonograficzne „Fonotypia Krajowa” F. Rafalskiego, produkujące wałki do fonografów. Powstało też kilka filii przedsiębiorstw zagranicznych nagrywających polskich artystów, głównie opery i operetki. W 1904 Juliusz Feigenbaum założył w Warszawie fabrykę płyt, znaną później pod firmą Syrena Rekord. Przedsiębiorstwo miało duże znaczenie dla polskiego rynku fonograficznego, samo prowadziło nagrania i produkcję płyt na znaczną skalę. Syrena dokonała około pięciu tysięcy nagrań, a dzienna produkcja płyt w 1911 wynosiła 6 tysięcy sztuk.

Patefon – przenośne urządzenie o napędzie mechanicznym do odtwarzania dźwięku z płyt, wynalezione przez braci Emila i Charlesa Pathe, produkowane w latach 1905–1920 przez firmę Pathe Freres.DOI (ang. digital object identifier – cyfrowy identyfikator dokumentu elektronicznego) – identyfikator dokumentu elektronicznego, który w odróżnieniu od identyfikatorów URL nie zależy od fizycznej lokalizacji dokumentu, lecz jest do niego na stałe przypisany.

W 1904 roku powstaje „Łódzka Pierwsza Fabryka Gramofonów” Józefa Amsela, a w 1908 „Pierwsza Warszawska Fabryka Gramofonów”. Pojawiają się również rodzime patefony oraz urządzenia przeznaczone do odtwarzania obu rodzajów płyt. W 1910 w Warszawie funkcjonowało już 10 wytwórni gramofonów.

Za pierwsze polskie nagrania często odpowiedzialni byli właściciele sklepów z gramofonami. Reklama składu Gerlacha w Warszawie z 1904.

Okres międzywojenny[ | edytuj kod]

Oprócz Syreny powstały nowe fabryki: Harmonia Record oraz Cristal-Electro. Nadal działały też liczne filie przedsiębiorstw zagranicznych. Fabrykę pod firmą Polskie Zakłady Fonograficzne założył niemiecki Odeon.

Numer matrix (ang. matrix number) – alfanumeryczny kod (w niektórych przypadkach może zawierać również inne symbole) stemplowany lub zapisany ręcznie na tzw. hamulcu płyty gramofonowej (ang. run-out groove). Zakłady Tworzyw Sztucznych Pronit-Pionki (ZTS Pronit) wywodzą się z powstałej w 1923 r. Państwowej Wytwórni Prochu i Materiałów Kruszących (PWPiMK), ulokowanej w Puszczy Kozienickiej koło wsi Zagożdżon. Nazwę wioski przemianowano w 1932 r. na Pionki. Dzięki ulokowaniu PWPiMK niewielka wieś w ciągu kilkunastu lat przekształciła się w miasto (1954).

Od roku 1929 zaczęły się pojawiać płyty z nadrukiem „Nagrano elektrycznie”.

Po II wojnie światowej[ | edytuj kod]

Po wojnie przez krótki czas działały jeszcze prywatne przedsiębiorstwa płytowe. Pod koniec 1945 Mieczysław Wejman uruchomił w Poznaniu wytwórnię Mewa. W 1946 Mieczysław Fogg i Czesław Porębski założyli w Warszawie wytwórnię Fogg Record, a w Krakowie powstał Gong. W 1947 na bazie przedwojennej wytwórni Odeonu powstało państwowe przedsiębiorstwo Muza, które wkrótce przejęło zarekwirowany majątek przedsiębiorstw prywatnych. W ten sposób doszło do państwowej monopolizacji przemysłu fonograficznego. W 1956 roku tłoczenie płyt podjęto również w Zakładach Tworzyw Sztucznych Pronit-Pionki w Pionkach, które oprócz tego były jedynym w kraju producentem masy płytowej. Zakłady Pronit używały starych pras Muzy otrzymanych po jej modernizacji. W późniejszych latach powstały nowe przedsiębiorstwa wydawnicze: Polton, Tonpress, Savitor, Wifon, Veriton, Arston i PolJazz. Niekiedy tłoczyły one swoje płyty w Pionkach. Masowej produkcji płyt gramofonowych zaprzestano w latach 90.

Szelak – odmiana żywicy naturalnej, pozyskiwanej z wydzieliny owadów (Lac laccifer) zwanych czerwcami, od czerwonego koloru, żyjących w Indiach i Tajlandii na drzewach zwanych popularnie szelakowymi.Pathé – francuskie przedsiębiorstwo z branży fonograficznej i kinematograficznej, założone w 1896 roku przez czterech braci Pathé: Charlesa, Émile’a, Théophile’a oraz Jacques’a. W swojej historii firma zaangażowana była w rozmaite rodzaje działalności m.in. produkcję i dystrybucję filmową, projektowanie i wytwarzanie kamer oraz sprzętu projekcyjnego, a także produkcję i dystrybucję fonogramów. Jej forma prawna oraz struktura własnościowa ulegały wielu przemianom.


Podstrony: 1 [2] [3] [4]




Warto wiedzieć że... beta

Singel (SP, singiel) – w muzyce krótkie wydawnictwo zawierające jeden lub więcej utworów zazwyczaj zapowiadające i promujące album, z którego pochodzi tytułowy utwór na singlu.
Kontrola autorytatywna – w terminologii bibliotekoznawczej określenie procedur zapewniających utrzymanie w sposób konsekwentny haseł (nazw, ujednoliconych tytułów, tytułów serii i haseł przedmiotowych) w katalogach bibliotecznych przez zastosowanie wykazu autorytatywnego zwanego kartoteką wzorcową.
Częstotliwość Nyquista jest to maksymalna częstotliwość składowych widmowych sygnału poddawanego procesowi próbkowania, które mogą zostać odtworzone z ciągu próbek bez zniekształceń. Składowe widmowe o częstotliwościach wyższych od częstotliwości Nyquista ulegają podczas próbkowania nałożeniu na składowe o innych częstotliwościach (zjawisko aliasingu), co powoduje, że nie można ich już poprawnie odtworzyć.
International Standard Serial Number, ISSN czyli Międzynarodowy Znormalizowany Numer Wydawnictwa Ciągłego – ośmiocyfrowy niepowtarzalny identyfikator wydawnictw ciągłych tradycyjnych oraz elektronicznych. Jest on oparty na podobnej koncepcji jak identyfikator ISBN dla książek, ISAN dla materiałów audio-wideo. Niektóre publikacje wydawane w seriach mają przyporządkowany zarówno numer ISSN, jak i ISBN.
Polskie Nagrania „Muza” – polska wytwórnia płytowa założona 1956 w Warszawie, w 2015 przejęta przez Warner Music Poland.
Gemeinsame Normdatei (GND) – kartoteka wzorcowa, stanowiąca element centralnego katalogu Niemieckiej Biblioteki Narodowej (DNB), utrzymywanego wspólnie przez niemieckie i austriackie sieci biblioteczne.
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик [СССР], trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, [SSSR]) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Reklama