• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • 10 Brygada Kawalerii



    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]
    Przeczytaj także...
    Jan Rzepecki ps. „Białynia”, „Ożóg”, „Burmistrz”, „Górski”, „Krawczyk”, „Ślusarczyk”, „Prezes”, „Rejent”, „Sędzia”, „Wolski” (ur. 29 września 1899 w Warszawie, zm. 28 kwietnia 1983, tamże) – historyk wojskowości, pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, delegat Sił Zbrojnych na Kraj w 1945.Lasy Janowskie – wielki obszar leśny położony w północnej części Kotliny Sandomierskiej, na pograniczu województw: lubelskiego i podkarpackiego. Stanowi zachodnią część kompleksu leśnego Puszczy Solskiej. Lasy Janowskie rozciągają się od okolic Borowa nad Wisłą do okolic Biłgoraja, gdzie graniczą z właściwą Puszczą Solską. Położone na Równinie Biłgorajskiej, ciągną się szerokim pasem, równoległym do Doliny Sanu na południu i Wzniesień Urzędowskich na północy. Największymi miastami regionu są Biłgoraj i Janów Lubelski.
    .mw-parser-output table.zolnierz-lotnictwo td.naglowek{color:black!important;background:#95a7b9!important}.mw-parser-output table.zolnierz-marynarka td.naglowek{color:white!important;background:#6082B6!important}.mw-parser-output table.zolnierz-lądowe td.naglowek{color:white!important;background:#556B2F!important}.mw-parser-output table.zolnierz-paramilitarny td.naglowek{color:black!important;background:#b6b3c7!important}

    10 Brygada Kawalerii (10 BK) – wielka jednostka kawalerii Wojska Polskiego istniejąca w latach 1921–1939 (początkowo jako X Brygada Kawalerii). Pierwotnie istniała jako związek taktyczny kawalerii, powstały z połączenia kilku pułków kawaleryjskich oraz jednego dywizjonu artylerii konnej. W 1937 rozpoczęła się jej reorganizacja i przezbrojenie w „oddział pancerno-motorowy”. Na początku kampanii wrześniowej 1939 była jedyną wielką jednostką motorową Wojska Polskiego. Była też „jedyną polską wielką jednostką, która nie uległa rozbiciu lub rozproszeniu, ani też nie dostała się do niewoli”.

    Przełęcz Jabłonicka (także Przełęcz Tatarska; ukr. Яблуницький (Татарський) перевал - Jabłunyc’kyj (Tatars’kyj) perewał) - przełęcz na terenie Ukrainy, w łańcuchu Zewnętrznych Karpat Wschodnich, oddzielająca Gorgany od Czarnohory.Andrzej Jezierski (ur. 28 lipca 1980 w Grodkowie) - polski kanadyjkarz, wychowanek MOS Opole, zawodnik klubów Górnik Czechowice i od 2001 Posnanii. Dwukrotny mistrz świata (2002 i 2005) w konkurencji C-4 1000 m. Medalista mistrzostw świata i mistrzostw Europy. Wielokrotny mistrz Polski. Olimpijczyk z Londynu (2012) w barwach Irlandii.

    Dowodzona przez płk. Stanisława Maczka jednostka wzięła udział w walkach na południowym odcinku polskiej obrony, początkowo jako mobilny odwód Armii „Kraków”. Wysłana na front w rejon przełęczy beskidzkich, 3 września brygada stoczyła całodzienną bitwę pod Jordanowem. Mimo olbrzymiej przewagi niemieckiej, jednostkom 10. brygady w tej i kolejnych potyczkach udało się zadać im spore straty nie tracąc przy tym spójności bojowej. 7 września brygada została wycofana z frontu i skierowana do odwodu Armii „Małopolska” w rejon Rzeszowa. Po utracie miasta jednostka przebiła się w rejonie Jarosławia przez linie niemieckie i dotarła w rejon Lwowa, gdzie w dniach 14–17 września uczestniczyła w obronie miasta. Po agresji ZSRR jednostka otrzymała rozkaz wyrwania się w kierunku na tzw. przedmoście rumuńskie, a następnie wobec postępów Armii Czerwonej – przekroczenia granicy z Węgrami. 19 września ok. 1,5 tysiąca żołnierzy brygady wraz z resztą ciężkiego sprzętu przekroczyło granicę na Przełęczy Tatarskiej i trafiło do obozów internowania.

    Skawina – miasto w województwie małopolskim, w powiecie krakowskim. Jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Skawina. Miasto jest położone nad rzeką Skawinką kilkanaście kilometrów na południowy zachód od centrum Krakowa. Jest jednym z ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej.Sanacja (łac. sanatio – uzdrowienie) – potoczna nazwa rządzącego obozu piłsudczykowskiego 1926–1939, powstała w związku z głoszonym przez Józefa Piłsudskiego hasłem „sanacji moralnej” życia publicznego w Polsce, wysuwanym w toku przygotowań i w okresie przewrotu majowego 1926.

    Choć jednostka przestała istnieć, dużej grupie jej żołnierzy udało się wydostać z obozów internowania i przedostać do Francji, gdzie w 1940 brygadę odtworzono pod nazwą 10. Brygady Kawalerii Pancernej. W 1942 na jej podstawie sformowano w Wielkiej Brytanii 1 Dywizję Pancerną, która od 1944 do końca II wojny światowej walczyła na froncie zachodnim we Francji, Belgii, Holandii i w północnych Niemczech.

    Łowicz – miasto, gmina miejska w województwie łódzkim, w powiecie łowickim (siedziba władz powiatu) nad rzeką Bzurą, na północnym skraju Równiny Łowicko-Błońskiej. Był miastem duchownym.Obrona Lwowa 1939 – działania zbrojne prowadzone w dniach 12-22 września 1939 r. podczas wojny obronnej 1939 r. mające doprowadzić do obrony miasta przed wojskami niemieckimi, a następnie sowieckimi.

    Historia[ | edytuj kod]

    Okres przedwojenny[ | edytuj kod]

    Początki brygady[ | edytuj kod]

    Początki brygady sięgają 1921 roku. Wówczas, w garnizonie Przemyśl została sformowana X Brygada Jazdy. Nowo utworzona jednostka podlegała dowódcy Okręgu Korpusu Nr X w Przemyślu.

    Antoni Durski-Trzaska (ur. 21 listopada 1895, zm. 16 maja 1982 w Lailly-en-Val we Francji) - generał brygady Wojska Polskiego.Franciszek Skibiński (ur. 15 sierpnia 1899 w Monachium, zm. 16 maja 1991 w Warszawie) – generał dywizji Wojska Polskiego, pisarz wojskowy, teoretyk i badacz sztuki wojennej, doktor nauk humanistycznych, uczestnik czterech wojen: I wojny światowej, wojny polsko-ukraińskiej, wojny polsko-bolszewickiej i II wojny światowej.

    W 1924 roku brygada została przemianowana na X Brygadę Kawalerii i podporządkowana dowódcy 4 Dywizji Kawalerii. Doszło również do reorganizacji, w ramach której:

  • 10 dywizjon artylerii konnej podporządkowany został dowódcy artylerii konnej 4 DK, płk. Antoniemu Heinrichowi.
  • 24 pułk ułanów został włączony do nowo powstałej XVII Brygady Kawalerii
  • 22 pułk ułanów został włączony do 6 Samodzielnej Brygady Kawalerii.
  • W miejsce przeniesionych pułków brygada otrzymała 10 pułk strzelców konnych.
  • Po rozwiązaniu 4 DK w 1930 roku, brygada została usamodzielniona i przemianowana na 10 Brygadę Kawalerii.

    Mielec – miasto powiatowe w południowo-wschodniej części Polski, w województwie podkarpackim. Miasto położone w dolinie Wisłoki, w Kotlinie Sandomierskiej, historycznie znajdujące się w Małopolsce. Miasto liczy 61 238 mieszkańców i ma powierzchnię 46,89 km² (stan na 31 marca 2013 r.). Jest członkiem Związku Miast Polskich.Wielka Brytania, Zjednoczone Królestwo (ang. United Kingdom), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania oraz Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Na wyspie tej znajduje się jedyna granica lądowa Zjednoczonego Królestwa z innym państwem – Irlandią. Poza nią, Wielka Brytania otoczona jest przez Ocean Atlantycki na zachodzie i północy, Morze Północne na wschodzie, kanał La Manche na południu i Morze Irlandzkie na zachodzie.

    Motoryzacja[ | edytuj kod]

    Armata przeciwpancerna wz. 36 z Dywizjonu Przeciwpancernego 10. Brygady Kawalerii Zmotoryzowanej. Strzelanie na obozie ćwiczebnym Dęba-Rozalin w roku 1938.

    W II Rzeczypospolitej już w końcu lat 20. XX wieku dostrzegano konieczność przeformowania brygad kawalerii, niedostatecznie wyposażonych w broń przeciwpancerną, przeciwlotniczą i artyleryjską, w nowoczesne jednostki zmotoryzowane. Za krokiem tym przemawiały nie tylko względy taktyczne, ale także ekonomiczne: koszt utrzymania na stopie pokojowej brygady kawalerii wynosił przeciętnie 88 proc. kosztów utrzymania dywizji piechoty, a więc o wiele liczniejszego związku o znacznie większej sile ognia. Tymczasem brygady motorowe siłą mogły dorównywać dywizjom piechoty.

    Janusz Bohdan Bokszczanin ps. „Sęk”, „Wir”, „Bartek”, „Lech” (ur. 29 października 1894 w Grodnie zm. 1 sierpnia 1973 w Paryżu) – pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego.Muzeum Tradycji Niepodległościowych w Łodzi – samorządowe, gromadzące wszelkiego rodzaju pamiątki z zakresu "tradycji niepodległościowych", przede wszystkim z Łodzi, regionu łódzkiego oraz wybiórczo Polski. Jego oddział "Radogoszcz" specjalizuje się w dziejach okupacji niemieckiej 1939–1945 w Łodzi i okręgu łódzkim. Jako spadkobierca Muzeum Historii Ruchu Rewolucyjnego w Łodzi (1959–1990) posiada unikatowy zbiór dokumentów, zdjęć i sztuk pięknych (obrazy, rzeźby, grafiki) z okresu PRL-u, z tego miasta i regionu.

    Już w 1923 roku generał broni Tadeusz Rozwadowski domagał się utworzenia oddziałów pancernych, zdolnych do samodzielnych działań. Trzy lata później generał brygady Edmund Kessler zaproponował utworzenie mieszanej brygady szybkiej. W 1929 ówczesny I wiceminister spraw wojskowych, generał dywizji Daniel Konarzewski wykazał, że koszty utrzymania brygad zmotoryzowanych byłyby niższe niż brygad kawalerii. W 1933 roku pułkownik Roman Saloni ponowił propozycję zorganizowania brygady pancerno-motorowej.

    Tatry (514.5, słow. Tatry, niem. Tatra, węg. Tátra) – najwyższe pasmo w łańcuchu Karpat, również najwyższe między Alpami a Uralem i Kaukazem. Są częścią Łańcucha Tatrzańskiego, w Centralnych Karpatach Zachodnich. Wołyń (ukr. Волинь) – kraina historyczna w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru: Prypeci, Styru, Horynia i Słuczy, obecnie część Ukrainy – obwody wołyński i rówieński, zachodnia część żytomierskiego oraz północne części tarnopolskiego i chmielnickiego.
    Tankietka TKS będąca na wyposażeniu brygady, eksponowana w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie

    Motoryzacja i unowocześnienie jednostek przemieszczających się konno stanowiło jednak długotrwały i kosztowny proces. Oceniano, że koszt wystawienia i wyposażenia kompletnej dywizji pancernej na podobieństwo tych, które formowano w owym czasie w Niemczech czy ZSRR przekraczałby roczny budżet całego państwa. Ponadto państwo polskie nie posiadało rozwiniętej sieci utwardzonych dróg, a samochody traktowane były przez władze jako dobra luksusowe i obłożone wysokimi podatkami. Skutkiem tego w 1938 w Polsce zarejestrowane były zaledwie 34 324 samochody osobowe i ciężarowe (9,9 na 10 000 mieszkańców). Pod tym względem Polskę wyprzedzały nie tylko kraje wysoce zmotoryzowane, jak Stany Zjednoczone, Kanada, Australia, Nowa Zelandia, Wielka Brytania czy Francja (odpowiednio 2197, 1092, 1006, 1357, 476, 517 pojazdów na 10 000 mieszkańców), ale także kraje Europy Środkowej, jak Niemcy, Czechosłowacja czy Rumunia (odpowiednio 214, 71 i 12).

    Dobrosin (ukr. Добросин) – wieś na Ukrainie, w rejonie żółkiewskim obwodu lwowskiego. Wieś liczy około 2000 mieszkańców. Orawa (słow. Orava, węg. Árva, niem. Arwa) – kraina historyczna w Europie Środkowej w dorzeczu rzeki Orawy. Przeważająca część Orawy znajduje się obecnie w granicach Słowacji, natomiast jej północno-wschodnia część należy do Polski. Otacza Tatry od zachodu i północnego zachodu, graniczy z Podhalem i Liptowem. Głównymi miejscowościami części polskiej są Jabłonka i Lipnica Wielka, zaś na Słowacji: Dolný Kubín, Trzciana, Námestovo, Twardoszyn, a także ośrodki wypoczynkowe: Zuberzec i Orawice.

    14 listopada 1936 roku ppłk dypl. Stanisław Sadowski opracował referat „Oddziały motorowo-pancerne”, w którym stwierdził: „istnienie jednostek pancerno-motorowych typu ciężkiego u obu sąsiadów już w okresie pokoju (dywizje pancerne w Niemczech i korpusy zmechanizowane w ZSRR) oraz intensywne studia prowadzone nad organizacją i użyciem tych związków każą się realnie liczyć z ich wystąpieniem na polu walki w czasie wojny (...) Aby przeciwstawić się działaniom jednostek pancerno-motorowych nieprzyjaciela, nasuwa się przede wszystkim myśl stworzenia analogicznych jednostek w Polsce. Rozwiązanie to jest w naszych warunkach niemożliwe (koszty, rozwój przemysłu) (...) W naszych warunkach nasuwa się nieodparcie konieczność tworzenia szybkich i lekkich oddziałów specjalnych, dla uzupełnienia środków walki z wielkimi jednostkami pancernymi nieprzyjaciela. Będą to oddziały motorowe, wyposażone w niezbędną broń pancerną i przeciwpancerną. Zadaniem głównym OM będzie współudział w walce przeciwko wielkim jednostkom pancerno-motorowym i zgrupowaniom broni pancernej przeciwnika (...) Oddziały pancerno-motorowe winny być jednostkami dyspozycyjnymi dowódcy armii, a do czasu niezbędnej ich rozbudowy ilościowej jako jednostki dyspozycyjne Naczelnego Wodza”.

    Zaolzie (czes. Zaolší – rzadziej używana nazwa, Těšínsko – nazwa częściej używana, choć dwuznaczna, Českotěšínsko, niem. Olsa-Gebiet) – używana głównie w Polsce potoczna nazwa zachodniej części górnośląskiego Księstwa Cieszyńskiego, położonego na Śląsku Cieszyńskim, który według lokalnego porozumienia z dnia 5 listopada 1918 roku pomiędzy Radą Narodową Księstwa Cieszyńskiego a Zemským Národním Výborem pro Slezsko miał należeć do Polski, a na Konferencji w Spa w 1920 roku, po podziale Śląska Cieszyńskiego między Polskę i Czechosłowację, został przez mocarstwa przyznany Czechosłowacji (dziś Czechy). Zaolzie było zamieszkane głównie przez Polaków (123 tysięcy na Zaolziu; 139 tys. w całej czeskiej części Śląska Cieszyńskiego) z mniejszościami czeską (32 tys.) i niemiecką (22 tys.). Nazwa pochodzi od rzeki Olzy (po czesku do 1920 Olza, od 1920 Olše), stanowiącej w okolicach Cieszyna granicę pomiędzy Polską i Czechami.Fiat 508 zwany też 508 Balilla – nieduży samochód osobowy, produkowany we Włoszech przez firmę FIAT i na licencji w Polsce w Państwowych Zakładach Inżynierii od roku 1932.
    Typowe dla jednostek kawaleryjskich umundurowanie uzupełniała w jednostkach pancernych czarna skórzana kurtka do kolan, w jaką wyposażono oficerów, podoficerów i część żołnierzy. Na zdjęciu poczty sztandarowe 24 pułku ułanów i 10 pułku strzelców konnych podczas defilady w Rzeszowie.

    W 1937 roku 10 Brygada Kawalerii uległa przeformowaniu w oddział pancerno-motorowy. Pomimo zmiany specjalizacji, jednostka zachowała dotychczasową nazwę i tradycję kawaleryjską. Ponadto:

    Wincenty Adam Jasiewicz (ur. 24 grudnia 1891 w Łomży, zm. 27 listopada 1941 w Bukareszcie) - pułkownik kawalerii Wojska Polskiego II RP.Dowództwo Okręgu Korpusu Nr X (DOK X) - terytorialny organ Ministerstwa Spraw Wojskowych w latach 1921-1939, pełniący funkcje administracyjno-gospodarcze, mobilizacyjne i garnizonowo-porządkowe z siedzibą w garnizonie Przemyśl.
  • 20 pułk ułanów odszedł do Kresowej Brygady Kawalerii
  • do składu brygady powrócił 24 pułk ułanów
  • 10 dywizjon artylerii konnej został rozformowany. W zajmowanych przez niego koszarach sformowano szwadron łączności, pluton regulacji ruchu, dywizjon przeciwpancerny i dywizjon rozpoznawczy.
  • Dotychczasowy dowódca brygady, płk Wincenty Jasiewicz, mianowany został zastępcą dowódcy Nowogródzkiej BK, a na jego miejsce wyznaczony został płk dypl. Antoni Durski-Trzaska.

    Tadeusz Rozwadowski (Tadeusz Jordan-Rozwadowski) herbu Trąby (ur. 19 maja 1866 w Babinie, zm. 18 października 1928 w Warszawie) – polski dowódca wojskowy, Feldmarschalleutnant Cesarskiej i Królewskiej Armii, generał broni Wojska Polskiego.Bełz (ukr. Белз, jid. בעלז) – obecnie miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, rejon sokalski, nad rzeką Sołokiją, dopływem Bugu; 2400 mieszkańców (2004). Położony przy samej granicy z Polską.

    10 czerwca 1937 roku szef Departamentu Kawalerii MSWojsk, generał brygady Piotr Skuratowicz zatwierdził do użytku służbowego opracowanie podpułkownika dyplomowanego Kazimierza Dworaka zatytułowane „Użycie i działanie kawalerii zmotoryzowanej”. Praca ta w liczbie 60 egzemplarzy trafiła do 10 BK.

    Większość jednostek Wojska Polskiego używała standardowych hełmów piechoty (hełm wz.31) lub kawalerii (Adrian wz. 15). Tymczasem żołnierzy 10 BK wyposażono w poniemieckie hełmy wz. 16 malowane na kolor khaki. W miejsce furażerek i rogatywek wprowadzono czarny beret sukienny. Na zdjęciu grupa żołnierzy brygady podczas odpoczynku przy kuchni polowej.

    Mimo planów doposażenia jednostki w silny komponent pancerny na wzór jednostek szybkich Niemiec, Francji, Włoch, Wielkiej Brytanii czy ZSRR, ostatecznie zamiast planowanego batalionu czy nawet pułku pancernego 10 Brygada otrzymała na manewrach wsparcie w postaci dwóch kompanii czołgów lekkich i jednej czołgów rozpoznawczych. Podczas późniejszej mobilizacji liczbę czołgów lekkich ograniczono do jednej kompanii, jednostka nie otrzymała także oddziału samochodów pancernych, które mogłyby zostać wykorzystane do dalekiego zwiadu. Największą część wojsk brygady stanowiły oddziały piechoty zmotoryzowanej (45 proc.), podczas gdy na oddziały pancerne przypadało zaledwie 4,5 proc. stanu osobowego jednostki (dla niemieckich dywizji pancernych było to odpowiednio 25 i 30 proc.). Dodatkowo negatywnie na zgraniu jednostki odbijał się fakt, że jej pododdziały stacjonowały z dala od siebie w obrębie pięciu różnych Dowództw Okręgu Korpusu i na stopie pokojowej podlegały czterem różnym dowództwom i departamentom ministerialnym. Dopiero w 1939 roku 10 BK wyszła z gestii Departamentu Kawalerii M.S.Wojsk i została podporządkowana Dowództwu Broni Pancernych M.S.Wojsk.

    Jerzy Andrzej Deskur herbu Góra Złotoskalista (ur. 27 grudnia 1896 we Lwowie, zm. 12 lipca 1978 w Stanach Zjednoczonych) – pułkownik kawalerii Wojska Polskiego II RP, kawaler Krzyża Złotego i Krzyża Srebrnego Orderu Virtuti Militari.Góra Ludwiki – szczyt we północno-wschodniej części grupy Beskidu Orawsko-Podhalańskiego w Beskidzkie Żywieckim o wysokości 653 m n.p.m. Pochodzenie nazwy nie zostało jednoznacznie wyjaśnione – być może została nadana przez właścicieli dworu w Toporzysku. Stoki Góry Ludwiki opadają: północne w kierunku wsi Toporzysko, zaś południowe – ku dolinie potoku Pożoga. Szczyt stanowi dobry punkt widokowy na Beskidy: Żywiecki (Pasmo Polic), Makowski i Wyspowy. Na początku września 1939 roku grzbietem Góry Ludwiki przebiegała linia obrony wojsk polskich.

    W 1938 roku podczas wielkich manewrów wojskowych na Wołyniu zostały przećwiczone działania zaczepne z jej udziałem, ale wypadły niezbyt zachęcająco ze względu na słaby potencjał ofensywny jednostki. W czerwcu 1938 roku nastąpiła kolejna istotna zmiana w organizacji obu pułków brygady. Otrzymały po jednym szwadronie rozpoznawczym, składające się z plutonu tankietek TK – TKS, plutonu ppanc., i plutonu motocyklistów. Niestety, tankietki w szwadronach rozpoznawczych pułków przydzielono tylko na wypadek ćwiczeń.

    Tankietka TKF – lekki czołg rozpoznawczy (tankietka) konstrukcji polskiej z okresu przed II wojną światową, wersja tankietki TK-3.Włodzimierz Ignacy Woldemar hrabia Tyszkiewicz - Łohojski herbu Leliwa (ur. 28 stycznia 1880 w Brodach, zm. 1953 w Londynie) – pułkownik dyplomowany kawalerii Wojska Polskiego II RP.

    1 lipca 1938 roku został sformowany Dywizjon Rozpoznawczy 10 Brygady Kawalerii.

    Stanisław Maczek wśród żołnierzy 10 Brygady Kawalerii podczas zajmowania Zaolzia w 1938 roku
    Załogi czołgów wyposażono w kombinezony robocze w kolorze khaki oraz czołgową odmianę hełmu Adriana (hełm wz. 15) ze skórzanymi ochraniaczami. Na zdjęciu żołnierze 10 Brygady podczas zajmowania Zaolzia.

    20 września 1938 roku brygada została wprost z manewrów przetransportowana koleją na Śląsk Cieszyński i podporządkowana dowódcy SGO „Śląsk”, gen. bryg. Władysławowi Bortnowskiemu. SGO „Śląsk” miała być użyta, w zależności od potrzeb, albo do demonstracji siły, albo do działań zbrojnych. Gdy 2 października 1938 Wojsko Polskie przekroczyło Olzę, 10 BK pozostała w odwodzie. Pułkownik Dworak, dowódca 24 pułku ułanów, został mianowany dowódcą Oddziału Wydzielonego (OW) 10 BK, który miał za zadanie zajęcie ważnego węzła komunikacyjnego – Bogumina. Wyjazd OW nastąpił 8 października, a węzeł zdobyto następnego dnia. Niemcy byli zaskoczeni tym manewrem. 16 października brygada została cofnięta do Bielska, gdzie stanowiła odwód SGO „Śląsk”.

    Ludwik Antoni Stankiewicz (ur. 8 października 1908 w Krakowie, zm. 3 stycznia 1956 w Londynie) – podpułkownik dyplomowany broni pancernej Wojska Polskiego.Bogumin (czes. Bohumín, niem. Oderberg) – położone przy ujściu Olzy do Odry miasto na Śląsku Cieszyńskim w Czechach, w kraju morawsko-śląskim przy granicy z Polską.
    10 BK podczas zajmowania Jaworzyny Spiskiej, listopad 1938

    31 października 1938 dowództwo brygady objął pułkownik dyplomowany Stanisław Maczek, dotychczasowy dowódca piechoty dywizyjnej 7 Dywizji Piechoty w Częstochowie, a w czasie wojny z bolszewikami dowódca batalionu szturmowego 1 Dywizji Jazdy.

    Pułkownik Maczek nie wywodził się jednak z Legionów Polskich i jako takiemu brakowało mu poparcia politycznego w kręgach Sanacji. John McGilvray sugeruje wręcz, że przyznanie dowództwa nad brygadą Maczkowi było w istocie próbą odsunięcia niewygodnego oficera na boczny tor.

    Skrzydlna – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie limanowskim, w gminie Dobra. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.Gwiazda Wytrwałości (Gwiazda Zakroczymska) – historyczne polskie powstańcze odznaczenie honorowe z 1831, nie zostało włączone do systemu orderów i odznaczeń II Rzeczypospolitej, ani III Rzeczypospolitej. Od 1981 odznaczenie prywatne nadawane przez bliżej nieokreśloną kapitułę.

    Pułkownik dyplomowany Roman Saloni w piśmie do Biura Rejestracyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych z 2 maja 1940 roku napisał „wiem, że pan Szef Sztabu był przeciwny kawaleryjskim tendencją panującym w 10 BK (konie wierzchowe dla oficerów, noszenie ostróg). Chciał w niej mieć raczej piechotę zmotoryzowaną, solidniejszą w walce. Staraniom pana Szefa Sztabu, zdaje mi się, należy przypisać oddanie Dowództwa 10 BK oficerowi piechoty, ppłk. Maczkowi, z osobą którego łączono nadzieje, że postawi wysoko jej bojową wartość”.

    Spytkowice – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Spytkowice. Pod względem geograficznym znajduje się w Kotlinie Rabczańskiej.Nowy Wiśnicz – miasto w woj. małopolskim, w powiecie bocheńskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Nowy Wiśnicz. Położone jest na Pogórzu Wiśnickim przy drodze wojewódzkiej nr 965 z Bochni do Limanowej, w odległości 8 km od Bochni.

    W ramach tzw. mobilizacji alarmowej wynikającej z planu mobilizacyjnego „W” brygada została uzupełniona rezerwistami powołanymi na ćwiczenia już w pierwszym rzucie, między 15, a 23 marca 1939. Naczelny Wódz skierował ją w rejon Rzeszowa, gdzie otrzymała zadanie osłony mobilizacji głównych sił Wojska Polskiego. W planie operacyjnym „Zachód” z marca 1939 brygada była przeznaczona dla odwodowej Armii „Warszawa” (późniejszej Armii „Prusy”) z rejonem koncentracji w Łowiczu.

    Skawa (w górnym biegu Wsiowy Potok) – rzeka, prawy dopływ Wisły. Płynie na obszarze Beskidów Zachodnich: przez Beskid Żywiecki, dalej przez Beskid Makowski, między pogórzami Śląskim i Wielickim oraz Doliną Wisły. Jej bieg w całości znajduje się na terytorium województwa małopolskiego.Jednostka mobilizująca - w nomenklaturze używanej w Wojsku Polskim jest to jednostka wojskowa istniejąca w czasie pokoju, która w czasie mobilizacji uzupełnia się lub przeformowuje według etatu czasu wojennego (uzupełnia się żołnierzami rezerwy, pojazdami z gospodarki narodowej) oraz taka, której powierzono zadania związane z mobilizacyjnym rozwinięciem innych jednostek wojskowych. Jednostka mobilizująca odpowiada za zmobilizowanie (sformowanie od nowa) jednostek wojskowych (jednostka mobilizowana) nakazanych przez Szefa Sztabu Generalnego WP.

    W połowie sierpnia rozkazem Ministra Spraw Wojskowych Brygada została wysłana w rejon Krakowa, gdzie – wraz z 11 i 45 Dywizją Piechoty – stworzyła główny odwód Armii „Kraków”. Brygada dotarła w rejon Krakowa rankiem 15 sierpnia i została rozlokowana na zachód od miasta, po obu stronach Wisły, w rejonie Bronowic, Woli Justowskiej (miejsce postoju dowództwa brygady), Liszek i Skawiny.

    Ciężki karabin maszynowy (ckm, cekaem) – szybkostrzelna broń strzelecka zespołowa, karabin maszynowy strzelający amunicją karabinową. Dużą szybkostrzelność praktyczną uzyskano dzięki zastosowaniu luf chłodzonych wodą lub szybkowymiennych luf chłodzonych powietrzem. Działanie broni najczęściej oparte na zasadzie krótkiego odrzutu lufy (np. Maxim) lub odprowadzania gazów prochowych z lufy (np. Hotchkiss). Broń strzela z ciężkiej podstawy (trójnożnej, saneczkowej, kołowej) ogniem ciągłym (długimi lub krótkimi seriami). Podstawa często umożliwia prowadzenie ognia przeciwlotniczego.Pcim – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie myślenickim, w gminie Pcim. Miejscowość jest siedzibą władz gminy Pcim. Wieś podzielona jest na trzy sołectwa: Pcim Centrum, Pcim-Krzywica i Pcim-Sucha.

    Niemal do samego wybuchu wojny trwało szkolenie żołnierzy, w tym także rezerwistów powołanych pod broń w sierpniu. Organizowano próbne alarmy przeciwlotnicze i praca nad zgrywaniem poszczególnych pododdziałów brygady, a także kompletowanie brakujących sortów mundurowych, amunicji czy samochodów ciężarowych. Sam płk Maczek prowadził w tym czasie rozpoznanie rejonów, w których możliwe było przyszłe użycie brygady, a także rozmowy z dowódcami stacjonujących tam oddziałów.

    Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie – muzeum w Warszawie, prezentujące zbiory poświęcone historii wojskowości oraz historii Polski, zlokalizowane przy Al. Jerozolimskich 3.Wieliczka (niem. Groß Salz) – miasto powiatowe w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Wieliczka oraz władz powiatu. Według danych GUS z 31 grudnia 2012 r. miasto liczyło 20 988 mieszkańców. Powierzchnia miasta wynosi 13,41 km².
    .mw-parser-output div.cytat{display:table;padding:0}.mw-parser-output div.cytat.box{margin-top:0.5em;margin-bottom:0.8em;border:1px solid #aaa;background:#f9f9f9}.mw-parser-output div.cytat>blockquote{margin:0;padding:0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo{text-align:right;padding:0 1em 0.5em 1.5em}.mw-parser-output div.cytat-zrodlo::before{content:"— "}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote{display:table}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny::before{float:left;content:"";background-image:url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/b9/Quote-alpha.png/20px-Quote-alpha.png");background-repeat:no-repeat;background-position:top right;width:2em;height:2em;margin:0.5em 0.5em 0.5em 0.5em}.mw-parser-output div.cytat.klasyczny>blockquote{border:1px solid #ccc;background:white;color:#333;padding-left:3em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::before{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:bottom;content:"„";padding-right:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.cudzysłów>blockquote::after{display:table-cell;color:rgb(178,183,242);font:bold 40px"Times New Roman",serif;vertical-align:top;content:"”";padding-left:0.1em}.mw-parser-output div.cytat.środek{margin:0 auto}.mw-parser-output div.cytat.prawy{float:right;clear:right;margin-left:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.lewy{float:left;clear:left;margin-right:1.4em}.mw-parser-output div.cytat.prawy:not([style]),.mw-parser-output div.cytat.lewy:not([style]){max-width:25em}

    Oto jednostka defensywna o szybkości straży pożarnej, tyle, by na czas zlokalizować pożar to tu, to tam. Brygada w tej koncepcji była raczej próbą defensywnej odpowiedzi na grozę jednostek szybkich – dywizji pancernych nieprzyjaciela. Próbą, gdyż stosunek góry wojskowej był wciąż jak do eksperymentu

    Raba – jest rzeką w południowej Polsce, płynie przez województwo małopolskie, w 86% znajduje się w strefie karpackiej.Krzysztof Komorowski (ur. 1947) – polski historyk, profesor, badacz stosunków europejskich w dziedzinie polityki, bezpieczeństwa narodowego i wojskowości. Prowadzi seminarium doktorskie w zakresie historii wojska i sztuki wojennej.
    Stanisław Maczek, Od podwody do czołga

    Była to jednostka o bardzo skromnych rozmiarach, przedstawiająca równowartość dwóch dobrych batalionów, silnie wyposażonych w broń ppanc. i maszynową, minimalnie – w czołgi. Charakterystyczną cechą brygady było jej przywiązanie do dróg, a to w związku z tym, że wszystkie jej pojazdy były pojazdami kołowymi a nie terenowymi. Tak więc 10 BK – ze względu na swoją strukturę organizacyjną i wyposażenie – przedstawiała znaczną wartość w walce obronnej. Dysponowała natomiast bardzo znikomą siłą uderzeniową wskutek braku czołgów i artylerii

    37 mm Bofors L/45/M – szwedzka armata przeciwpancerna z okresu międzywojennego. Konstruktorem działa była firma Bofors. Produkowana w Polsce na licencji jako 37 mm armata przeciwpancerna wz. 36.Wojskowy Instytut Historyczny, w latach 1978-1990 pod nazwą Wojskowy Instytut Historyczny im. Wandy Wasilewskiej (WIH) – instytut naukowo-badawczy Wojska Polskiego wyspecjalizowany w zakresie historii wojskowej.
    Franciszek Skibiński, 10 Brygada Kawalerii w kampanii wrześniowej. Wspomnienia szefa sztabu

    Udział w kampanii wrześniowej[ | edytuj kod]

    Walki w Beskidach[ | edytuj kod]

    Armia krakow 1939.png
     Osobne artykuły: Bitwa pod Jordanowem i pod Kasiną Wielką.

    Jeszcze przed szóstą rano 1 września brygada została postawiona w stan alarmu. Już w pierwszych godzinach natarcia niemieckiego stało się jasne, że siły Armii Kraków są atakowane na całym froncie przez nie mniej niż 10 bądź 11 niemieckich dywizji, w tym dwie pancerne i jedną zmotoryzowaną. Największe zagrożenie dla armii stanowiło silne niemieckie zgrupowanie pancerne uderzające od strony słowackich Tatr w kierunku Jordanowa i Chabówki, którego przełamanie słabych pozycji obronnych obsadzonych jedynie przez 1 pułk piechoty KOP groziło wyjściem nieprzyjaciela na tyły wojsk polskich i zdobyciem przez niego Krakowa.

    Renault R-35 – francuski lekki czołg piechoty Char légere model 1935R z okresu II wojny światowej. Nazwa Renault R-35 była używana nieoficjalnie, ale bardzo powszechnie.Halicz (ukr. Галич, łac. Halicia gr. Halia Ὑλαίη) – miasto rejonowe w obwodzie iwanofrankiwskim Ukrainy, nad Dniestrem.

    Wobec zaistniałej sytuacji gen. Szylling zdecydował ok. 8:00 o użyciu 10 BK właśnie na tym odcinku, bez pytania o zgodę naczelnego dowództwa. Półtorej godziny później brygada dostała rozkaz jak najszybszego zamknięcia nieprzyjacielowi wyjścia z doliny Czarnego Dunajca i zatrzymania wojsk niemieckich przed Myślenicami i Dobczycami, aby nie dopuścić do ich wyjścia z wąwozów górskich. Pod jej dowództwo został oddany 1 pułk piechoty KOP z 1 Brygady Górskiej oraz 12 pułk piechoty. Brygada około południa wyruszyła z miejsc postoju na południe, a do wieczora wszystkie jej siły znalazły się na pozycjach 1 pułku piechoty KOP pod Jordanowem i Chabówką. Płk Maczek obsadził najważniejszą pozycję, Wzgórze Wysoka oraz Górę Ludwiki przed Jordanowem siłami 24 pułku ułanów, wspartym przez kompanię szkolną 1 pułku, dywizjon przeciwpancerny oraz 16 dywizjon artylerii motorowej i pociąg pancerny nr 51, reszta brygady pozostała w drugim rzucie i w odwodach, w rejonie Krzeczowa, Lubnia i Suchej.

    Piechota zmotoryzowana – rodzaj piechoty w składzie wojsk lądowych, wyposażonej w samochody terenowe, transportery opancerzone, a nawet bojowe wozy piechoty, które służą jej przede wszystkim jako środki transportu na pole walki.Żółkiew (ukr. Жовква, Żowkwa, w latach 1951–1991 Нестеров, Nesterow) – miasto na Ukrainie, w obwodzie lwowskim, siedziba rejonu żółkiewskiego. W 2004 roku liczyło ok. 13 tys. mieszkańców.

    Jeszcze tego samego wieczora wojska polskie odparły z ciężkimi stratami pierwsze uderzenie niemieckiego XXII Korpusu. Płk Maczek zarządził nocne uderzenie na niemiecki oddział pancerny w Spytkowicach, jednak nie przyniósł on większych efektów poza zdobyciem jeńców i książki kodowej niemieckiej 2 Dywizji Pancernej.

    Bitwa Pszczyńska - walki w dniach 1-2 września 1939 w okolicy miasta Pszczyna pomiędzy wojskami III Rzeszy a wojskami polskimi. Była to jedna z bitew granicznych wojny obronnej Polski w 1939 roku.Lwów (dawna nazwa form. Królewskie Stołeczne Miasto Lwów), ukr. Львів (Lwiw), ros. Львов (Lwow), niem. Lemberg, łac. Leopolis, jidysz לעמבערג ,לעמבעריק (Lemberg, Lemberik), orm. Լվով (Lwow) – miasto na Ukrainie, ośrodek administracyjny obwodu lwowskiego.

    2 września zacięte walki z niemiecką 2 Dywizją Pancerną toczył o wzgórze Wysoka 24 pułk ułanów i szwadron przeciwpancerny. Po południu Niemcom za cenę dużych strat w wyniku polskich kontrataków udało się zdobyć wzgórze. Pod Chabówką 1 pułk KOP zatrzymał niemiecką 4 Dywizję Lekką. Brygada wykonała swoje zadanie, zatrzymując cały niemiecki XXII Korpus Armijny i zadając mu duże straty (zniszczenie ok. 50 czołgów). Jednak już wieczorem 2 września stało się jasne, że postępy wojsk niemieckich na innych odcinkach polskiej obrony, zwłaszcza w rejonie Nowego Targu, czynią dalszy bój pod Jordanowem bezcelowym. Dlatego w nocy z 2 na 3 września brygada wycofała się na północ od doliny Skawy, zamykając przejścia do Krzeczowa, Łętowni i Zarytego. Ruch ten współgrał z odwrotem wszystkich niemal wojsk armii, zarządzonym przez gen. Szyllinga na ten dzień.

    Front zachodni – całokształt działań wojennych w Europie Zachodniej podczas II wojny światowej, dzielących się na dwa zasadnicze okresy:Niepołomice – miasto w woj. małopolskim, w powiecie wielickim, położone nad Wisłą na skraju Puszczy Niepołomickiej, około 25 km na wschód od centrum Krakowa. Siedziba gminy miejsko-wiejskiej Niepołomice. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. krakowskiego. Powierzchnia miasta wynosi 27,4 kilometrów kwadratowych.

    3 września toczyła całodniowy bój w rejonie Krzeczowa i Mszany Dolnej. Mimo ponawianych od samego rana ataków pancernych, wspartych bombardowaniem artyleryjskim i lotniczym, siły brygady wytrwały na stanowiskach. Po południu lewe skrzydło 10 pułku strzelców konnych zaatakowały duże siły Niemców, na które z kolei spod Krzeczowa uderzyła 121 kompania Vickersów, co pozwoliło zlikwidować włamanie. Do wieczora położenie brygady znacznie się jednak skomplikowało: niemiecki 3 pułk pancerny zagroził okrążeniem polskich pozycji od strony Łętowni, gros 2 Dywizji Pancernej ponawiała ataki na Krzeczów, a 4 Dywizja Lekka wraz z oddziałami piechoty górskiej spychała 1 pułk KOP w kierunku Mszany, którą wojska polskie utrzymały z najwyższym trudem i za cenę ogromnych strat. W tej sytuacji rozkaz dowódcy armii na kolejny dzień przewidywał możliwość wycofania 10 Brygady, o ile tylko zdoła osłonić resztę wycofujących się za Wisłę i Dunajec wojsk polskich od południa i zamknąć kierunek na Dobczyce i Myślenice. Formalnie „zgrupowanie płk. Maczka” podporządkowano tego dnia Grupie Operacyjnej „Boruta”, jednak w praktyce gen. Mieczysław Boruta-Spiechowicz początkowo nie miał możliwości nawiązania kontaktu z płk. Maczkiem.

    Kraków (łac. Cracovia, niem. Krakau) – miasto na prawach powiatu w południowej Polsce, siedziba władz województwa małopolskiego, drugie w kraju pod względem liczby mieszkańców i pod względem powierzchni.Kacper Śledziński - polski historyk i pisarz. Absolwent Uniwersytetu Jagiellońskiego, publikował na łamach „Dziennika Polskiego” i miesięcznika „Spotkania z Zabytkami”. Autor popularnonaukowych książek poświęconych między innymi dokonaniom polskich oddziałów i żołnierzy podczas II wojny światowej. W 2011 roku opublikował nakładem wydawnictwa ZNAK książkę "Czarna Kawaleria. Bojowy szlak pancernych Maczka" nominowaną między innymi do tytułu Książki Historycznej Roku, natomiast w roku 2012 "Cichociemnych. Elitę polskiej dywersji". W przeszłości pisał także książki poświęcone wojskowości polskiej i słowiańskiej wcześniejszych epok.

    Nocą z 3 na 4 września płk Maczek przygotował jednak plan przeciwnatarcia mającego odciążyć atakowany 1 pułk KOP, a jednocześnie zadać nieprzyjacielowi poważne straty. W tym celu kierunek przez Pcim na Myślenice pozostawił obsadzony jedynie niewielkimi siłami, natomiast gros sił brygady przesunął transportem kołowym naokoło Pasma Glichowca. Wykorzystując swoją mobilność brygada przez Myślenice i Dobczyce dotarła w rejon Kasiny Wielkiej, gdzie po 60-kilometrowym marszu zajęła pozycje do przeciwnatarcia na pasma wzgórz otaczające tę wieś. Nim jednak atak się rozpoczął, w nocnym natarciu 4 Dywizja Lekka wyparła 1 pułk piechoty KOP z Mszany Dolnej w kierunku Kasiny i Woli Skrzydlańskiej.

    Liban (arab. لبنان Lubnān; الجمهوريّة اللبنانيّة al-Jumhūrīya al-Lubnānīya, Republika Libańska) – państwo w zachodniej Azji, na obszarze Bliskiego Wschodu, nad Morzem Śródziemnym graniczące z Syrią i Izraelem.Edmund Kessler (ur. 9 lutego 1880 w Suwałkach, zm. 7 maja 1930 w Warszawie) – podpułkownik Sztabu Generalnego Armii Imperium Rosyjskiego i generał brygady Wojska Polskiego.

    O świcie zaczęła się niezwykle zacięta walka o wzgórza wokół Kasiny. Walki, ze zmiennym szczęściem, toczyły się do zapadnięcia zmroku. Poranne natarcie wzmocnionego dwiema kompaniami czołgów 24 pułku ułanów zaskoczyło Niemców szykujących się do ataku na pozycje pokonanego, jak przypuszczali, przeciwnika. Udało się wyprzeć ich ze wzgórz na południowy zachód od Kasiny, a następnie z grzbietu górskiego na północny wschód od Mszany Dolnej. Po początkowym odwrocie wkrótce 4 Dywizja Lekka przeszła do kontrataku: pierwsze natarcie na polskie pozycje odparto, jednak kolejne, wsparte huraganowym ogniem artylerii i znaczną ilością czołgów, wypchnęło siły 24 pułku z powrotem na pozycje wyjściowe na północ od Kasiny Wielkiej. Pozycję tę udało się utrzymać do końca dnia, jednak 4 Dywizja Lekka uzyskała ostatecznie możliwość wyjścia z dolin górskich w kierunku na Tymbark stanowiący strategicznie ważne miejsce styku pomiędzy armiami „Kraków” i „Karpaty”. Udało się jednak powstrzymać jej marsz o kolejny dzień, co miało kluczowe znaczenie dla dalszych losów armii „Kraków”, której większość sił znajdowała się wciąż na wysokości Krakowa. Tego dnia stracono 2 czołgi typu Vickers E i kilka tankietek typu TKS.

    II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 roku (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa Osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci). W wojnie uczestniczyło 1,7 mld ludzi, w tym 110 mln z bronią. Według różnych szacunków zginęło w niej od 50 do 78 milionów ludzi.Stefan Paweł Rowecki, ps. „Grot”, „Rakoń”, „Grabica”, „Inżynier”, „Jan”, „Kalina”, „Tur” (ur. 25 grudnia 1895 w Piotrkowie Trybunalskim, zamordowany w okresie pomiędzy 2 a 7 sierpnia 1944 w Sachsenhausen) – generał dywizji Wojska Polskiego, komendant główny Armii Krajowej (dowódca Sił Zbrojnych w Kraju) (od 14 lutego 1942 do 30 czerwca 1943), teoretyk wojskowości.

    Walki wokół Myślenic[ | edytuj kod]

    Choć dotychczas siły brygady wykorzystywane były przez dowódcę armii do opóźniania postępów niemieckich w dolinach Beskidów, kwadrans przed północą 3 września marszałek Edward Śmigły-Rydz rozkazał gen. Szyllingowi wycofanie jej do Tarnowa „gdy tylko położenie na to pozwoli”. Zgodnie z planem Naczelnego Wodza brygada miała tam stworzyć obsadę linii Dunajca wraz z odtworzoną po bitwie pod Pszczyną 6 Dywizją Piechoty i 21 Dywizją Piechoty Górskiej. Jako że nowy rozkaz był w sprzeczności z rozkazem Naczelnego Wodza z dnia poprzedniego, a rozkazy na kolejne dni zostały już wydane, gen. Szylling zignorował go. Ostatecznie nakazał Grupie Operacyjnej „Boruta” uporczywą obronę linii Skawina – Myślenice – Kasina Wielka, w celu uniemożliwienia nieprzyjacielowi wyjścia na tyły linii obronnych zaplanowanych na Dunajcu. Następnie wojska grupy, a wraz z nimi 10 Brygada Kawalerii, miały przejść za Dunajec, pod rozkazy Armii „Karpaty” gen. Kazimierza Fabrycego. Brygada płk. Maczka miała stać się głównym odwodem armii.

    Otwarty dostęp (OD, ang. Open Access, „OA”) – oznacza wolny, powszechny, trwały i natychmiastowy dostęp dla każdego do cyfrowych form zapisu danych i treści naukowych oraz edukacyjnych.Generalny Inspektorat Sił Zbrojnych (GISZ) – organ pracy Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, powołany dekretem Prezydenta RP Ignacego Mościckiego z dnia 6 sierpnia 1926 o sprawowaniu dowództwa nad siłami zbrojnymi w czasie pokoju i ustanowieniu Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych.

    Jeszcze 4 września gen. Boruta-Spiechowicz przekazał pod rozkazy płk. Maczka dodatkowe siły: kombinowany 156 pułk piechoty, 5 pułk artylerii ciężkiej oraz II batalion 2 pułku piechoty KOP (dawny batalion KOP „Wilejka”). W praktyce jednak jedynie ostatnia z wymienionych jednostek osiągnęła zdolność bojową. Rozkazał także dalsze osłanianie armii od południa, bowiem od wypełnienia zadań postawionych przed 10 Brygadą zależał los wszystkich podległych mu jednostek. Zgodnie z rozkazami płk. Maczka kolejnego dnia 24 pułk ułanów nadal miał opóźniać postępy 4 Dywizji Lekkiej, natomiast na kierunku myślenickim II baon 2 pp KOP miał wykonać wypad do doliny Raby w rejonie Pcimia, a w tym samym czasie siły 10 pułku strzelców konnych miały uderzyć na sam Pcim od północy. Pozostałe siły brygady miały ubezpieczać tę akcję trzymając rygiel obrony w trójkącie Myślenice – WiśniowaSkrzydlna.

    TKS – polski lekki czołg rozpoznawczy (tankietka) z okresu przed II wojną światową. Obok czołgu 7TP był podstawową bronią polskich sił pancernych podczas kampanii wrześniowej 1939.Bateria Motorowa Artylerii Przeciwlotniczej Typu A nr 71 - pododdział artylerii przeciwlotniczej Wojska Polskiego II RP.

    Poranne natarcie 10 pułku strzelców konnych odrzuciło straż przednią 2 Dywizji Pancernej poza Pcim, jednak już około 9:00 siły dywizji przeszły do kontrataku w kierunku Myślenic, a w boju wsparły je pododdziały 3 Dywizji Górskiej posuwające się wzgórzami po obu stronach Raby. 10 pułk został zmuszony do wycofania się w rejon Stróży. Jednocześnie napór niemieckiej 7 Dywizji Piechoty zagrażał Myślenicom od strony Sułkowic; w ciężkiej sytuacji znalazły się również siły Brygady osłaniające pozostałe kierunki, a także siły całej Grupy Operacyjnej „Boruta”, naciskanej od zachodu przez cztery niemieckie dywizje piechoty. Wszystkie siły pod dowództwem płk. Maczka toczyły do wieczora ciężkie walki na całej długości frontu. Ostatecznie w wyniku koncentrycznego natarcia Niemcy zdobyli Pcim, a broniące go 12 pp, 2 pp KOP i 10 psk zmuszone zostały do odwrotu, ponosząc przy tym dotkliwe straty.

    Dobczyce – miasto w woj. małopolskim, w powiecie myślenickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Dobczyce, położone w dolinie rzeki Raby, między Pogórzem Wiśnickim a Pogórzem Wielickim. Jest zaliczana do ośrodków miejskich aglomeracji krakowskiej.Krakowiec (ukr. Краковець - Krakoweć, Краківець - Krakiweć, niem. Krakowitz), osiedle typu miejskiego w obwodzie lwowskim, rejon jaworowski Ukrainy; na Płaskowyżu Tarnogrodzkim, nad rzeką Szkło i Stawem Krakowieckim.

    2 Dywizja Pancerna kontynuowała natarcie na Dobczyce, zagrażając zdobyciem Wieliczki, co w praktyce oznaczałoby okrążenie sił 10 Brygady Kawalerii od północy, południa i zachodu; elementy 4 Dywizji Lekkiej zdołały częściowo obejść siły brygady od wschodu. Po pięciu dniach uporczywej obrony przełęczy górskich 10 Brygada Kawalerii została zmuszona do odwrotu w kierunku Nowego Wiśnicza. Wraz z całą grupą operacyjną jej siły odskoczyły nocą na linię NiepołomiceKłajBochnia. Mimo olbrzymiej przewagi Wehrmachtu, który na kierunek grupy gen. Boruty-Spiechowicza rzucił dwie dywizje pancerne i cztery dywizje piechoty oraz dużą liczbę samolotów bombowych, siły Brygady wraz z przydzielonymi jej jednostkami zdołały osłonić południowe skrzydło Armii „Kraków”, co pozwoliło na wycofanie dużej części jej sił dalej na wschód. Mimo skutecznej obrony i zachowania przez Brygadę zdolności bojowej, w kolejnych dniach nadal istniało ryzyko odcięcia południowego zgrupowania armii od reszty polskich sił i ich unicestwienia; 5 września zakończył się jednak pierwszy etap obrony, zwany w polskiej historiografii bitwą graniczną.

    Zygmunt Moszczeński herbu Nałęcz (ur. 20 lub 21 listopada 1893 w Poznaniu, zm. 1 września 1974) – podpułkownik kawalerii Wojska Polskiego, kawaler Orderu Virtuti Militari.Marian Paweł Porwit (ur. 25 września 1895 w Gorlicach, zm. 26 kwietnia 1988 w Warszawie) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w I i II wojnie światowej oraz wojnie z bolszewikami, pisarz i historyk wojskowy.

    W odwrocie na wschód[ | edytuj kod]

    Postępy Niemców pod Myślenicami zmusiły Brygadę do odwrotu w kierunku Nowego Wiśnicza. 6 września pod Nowym Wiśniczem i Bochnią Brygada walczyła z niemieckimi oddziałami 2 Dywizji Pancernej i 4 Dywizji Lekkiej. Obie miejscowości musiała jednak opuścić.

    7 września osłaniała odwrót 6 Dywizji Piechoty i 21 Dywizji Piechoty Górskiej. Następnie otrzymała rozkaz przejścia do odwodu Armii „Małopolska”. W chwili przejścia brygady do odwodu jej straty w sprzęcie i ludziach oceniano na 40 – 50 procent stanów wyjściowych. 8 września siły jednostki znajdowały się w rejonie Mielca. Dostała wówczas rozkaz przejścia do odwodu w rejon Rzeszowa i osłony odwrotu 24 Dywizji Piechoty na kierunku DębicaJarosław. Tego samego dnia, po walkach z niemiecką 2 Dywizją Pancerną, Brygada oddała Rzeszów i wycofała się pod Łańcut. 9 września pod Łańcutem odrzuciła pierwsze natarcie niemieckie. Pod Albigową Niemcy przełamali jednak skrzydło polskiej obrony i dopiero kontratak kompanii TKS i dywizjonu rozpoznawczego ich odrzucił. Późnym wieczorem, wobec groźby okrążenia, Brygada opuściła Łańcut i przeszła za San w rejon miejscowości MakowiskoRyszkowa Wola. 10 września walczyła w rejonie Jarosławia. Po przeprawieniu się niemieckich oddziałów zmotoryzowanych przez San pod Radymnem Brygada początkowo odrzuciła niemieckie wojska na pozycje wyjściowe, jednak ostatecznie otrzymała rozkaz wycofania się przez Krakowiec na Lwów pod groźbą oskrzydlenia przez wojska niemieckie, które przeprawiły się przez rzekę dalej na południe. W ciągłym kontakcie z nieprzyjacielem brygada cofała się nocą, za dnia tocząc walki opóźniające, m.in. 12 września przez cały dzień walczyła w rejonie Niemirowa i Jaworowa, po czym wieczorem odskoczyła w Lasy Janowskie. Tam brygada zostawiła niewielki oddział wydzielony w sile jednego dywizjonu z 10 psk wzmocnionego baterią dział przeciwpancernych, a resztą sił skierowała się w kierunku Żółkwi z zadaniem osłony Lwowa od północy, w szczególności z kierunku Rawy Ruskiej i Krechowa. Do tego momentu płk Maczek oceniał straty swojej jednostki na 70 proc. sprzętu i 60 proc. siły żywej.

    Armia „Kraków” – związek operacyjny Wojska Polskiego II RP utworzony 23 marca 1939 roku w celu osłony Śląska i zachodniej Małopolski.Wisła (łac. Vistula) – najdłuższa rzeka Polski, o długości 1047 km. Jest także najdłuższą rzeką uchodzącą do Morza Bałtyckiego.

    Po drodze w Żółkwi do brygady dołączyły jednak szwadrony, które oderwały się od jednostki podczas walk wokół Łańcuta i dogoniły ją 13 września okrężną drogą przez Biłgoraj, Tomaszów, Bełz i Mosty Wielkie. Kilka dni wcześniej Wódz Naczelny obiecał dowódcy nowo utworzonego Frontu Południowego gen. Kazimierzowi Sosnkowskiemu w rozmowie juzowej przydział czołgów dla brygady, która miała zostać wzmocniona trzymanym dotąd w odwodzie przez Naczelnego Wodza 12 batalionem pancernym (przemianowanym w toku mobilizacji na 21 batalion czołgów lekkich), jednak ostatecznie uzupełnienia w postaci czołgów Renault R-35 nigdy nie nadeszły. Sam Sosnkowski planował wykorzystać część brygady do przebicia się wraz z nią do Przemyśla, jednak po naradzie z płk. Maczkiem odstąpił od tego zamiaru, bowiem brygada wymagała pilnych uzupełnień, odpoczynku i dostawy materiałów pędnych. Ostatecznie skierował więc brygadę na przedpola Lwowa, skąd miała wyjść mu na spotkanie gdy będzie przebijał się do miasta z wojskami, jakie planował przyprowadzić z Przemyśla i okolic. Rozkaz ten powtórzył Maczkowi również gen. Władysław Langner, dowódca obrony Lwowa, podczas narady w Dowództwie Okręgu Korpusu wieczorem 12 września. Langner wzmocnił także brygadę luźnymi jednostkami operującymi na północ od Kanału Rządowego.

    Władysław Steblik (ur. 22 października 1898 w Tresnej k. Żywca, zm. 16 czerwca 1971 w Żywcu-Sporyszu) – podpułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego.Syria (arab. سوريا / سورية, transk. Sūriyya), nazwa oficjalna: Syryjska Republika Arabska (arab. الجمهورية العربية السورية, transk. Al-Dżumhurijja al-Arabijja as-Surijja) – arabskie państwo na Bliskim Wschodzie, graniczące z Turcją (822 km), Irakiem (605 km), Jordanią (375 km), Libanem (375 km) i Izraelem (76 km).

    14 i 15 września oddziały brygady pozostawały przeważnie bez styczności z nieprzyjacielem, po raz pierwszy od dwóch tygodni zyskały czas na odpoczynek i uzupełnienie amunicji i paliwa. Poszczególne jednostki brygady zajęły pozycje w samej Żółkwi, jak również w okolicznych miejscowościach (m.in. w Kulikowie, Soposzynie, Smerekach, Jaryczowie Nowym i Starym), a w Krechowie i Dobrosinie wydzielone oddziały urządziły zasadzki na nadciągające wojska niemieckiej 4 Dywizji Lekkiej. Tam też do brygady na powrót dołączyły kolejne jednostki, które zagubiły się w chaosie walk na linii Sanu i odwrotu spod Kolbuszowej, m.in. część taborów i szwadron czołgów rozpoznawczych TKF.

    Zboiska (ukr. Збоїща) – dzielnica Lwowa, w rejonie szewczenkowskim, położona na północny wschód od Zamarstynowa, na krawędzi Roztocza; pełni funkcje mieszkaniowe.Jaryczów Nowy (ukr. Новий Яричів, Nowyj Jarycziw) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie w obwodzie lwowskim (rejon kamionecki), przed II wojną światową – w Polsce, przed I wojną światową – w Austro-Węgrzech (Galicja), przed zaborami Polski w granicach I Rzeczypospolitej. Jaryczów Nowy jest oddalony o ok. 27 km od centrum Lwowa. Osiedle to leży ok. 100 km od granicy z Polską.

    Walki w obronie Lwowa[ | edytuj kod]

     Osobne artykuły: Obrona Lwowa 1939 i Bitwa pod Zboiskami.

    Wieczorem 13 września sztab brygady otrzymał meldunek o zajęciu przez Niemców Zboisk i okolicznych wzgórz górujących nad lwowskimi przedmieściami i drogą do Żółkwi. Tym samym brygada została odcięta od pozostałych polskich wojsk organizujących obronę miasta, dlatego zadanie odbicia Zboisk z rąk niemieckich zostało uznane za priorytet. Pierwsze natarcie na miejscowość i górujące nad nią wzgórze 324 rozpoczęło się ok. 14:00 14 września, jednak załamało się w ogniu obrony niemieckiej. Wobec niepowodzenia płk. Maczek zarządził ponowienie ataku, tym razem nocą i z użyciem większych sił. Natarcie rozpoczęło się ok. 2:00 15 września i z zaskoczenia zdobył Zboiska, jednak opanowanie strategicznego wzgórza nie powiodło się. Po całodziennej bitwie wojska polskie zostały zmuszone do odwrotu na pozycje wyjściowe, utracono również zdobytą nad ranem miejscowość. W walkach po stronie polskiej poległo kilku oficerów i 50 – 60 szeregowych, ranny został również dowodzący atakiem ppłk. Zygmunt Moszczeński, udało się jednak rozpoznać bojem siły i ugrupowanie przeciwnika, którym okazała się 1 Dywizja Górska.

    Order Virtuti Militari (łac. Męstwu wojskowemu – (cnocie) dzielności żołnierskiej) – najwyższe polskie odznaczenie wojskowe (order), nadawane za wybitne zasługi bojowe. Jest najstarszym orderem wojskowym na świecie, spośród nadawanych do chwili obecnej. Ustanowiony przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego 22 czerwca 1792 roku w celu uczczenia zwycięstwa w bitwie pod Zieleńcami po rozpoczęciu wojny polsko-rosyjskiej przeciwko konfederacji targowickiej w obronie Konstytucji 3 Maja. Dewiza orderu brzmi: Honor i OjczyznaArmia „Karpaty” - związek operacyjny Wojska Polskiego utworzony 11 lipca 1939, istniejący podczas kampanii wrześniowej 1939 r. Od 6 września przemianowana na Armię Małopolska.

    W zaistniałej sytuacji płk Maczek zdecydował o ponowieniu natarcia kolejnego dnia, tym razem z użyciem całości dostępnych sił. Nad ranem 16 września 10 psk wzmocniony kompanią cyklistów z Grupy „Żółkiew” i szwadronem ppanc zaatakował Zboiska i wzgórze 324, z kolei 24 pułk ułanów wzmocniony szwadronem przeciwpancernym wyruszył z Grzybowic przez grzbiet Michałowszczyzna w celu ataku pozycji niemieckich na wzgórzu od północy, a grupa kawaleryjska rtm. Murasika zaatakowała wzgórze od tyłu, przedostawszy się przez linie niemieckie w Lasach Brzuchowickich. Całość natarcia wspierała cała dostępna artyleria (trzy baterie) oraz 15 zdatnych jeszcze do użycia tankietek TKS. W toku natarcia ponownie udało się opanować Zboiska, okazało się także, że niemieccy strzelcy górscy nie dysponują bronią przeciwpancerną, dzięki czemu tankietki zadały im spore straty. Wprawdzie strategicznie położonych wzgórz nie udało się opanować z marszu, ale zostały one odcięte. Po południu niemieckie samoloty transportowe próbowały z niewielkiej wysokości zrzucać zasobniki z amunicją, żywnością i lekami dla okrążonych strzelców górskich, jednak duża ich część wpadła w ręce polskie. W toku ciężkich walk żołnierzom brygady udało się utrzymać Zboiska i zdobyć grzbiet Michałowszczyzna, sam tylko 24 pułk ułanów stracił jednak ośmiu oficerów i stu szeregowych, ciężko ranny został także dowódca 10 psk, ppłk Janusz Bokszczanin.

    Lubień – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie myślenickim, w gminie Lubień. Miejscowość jest siedzibą gminy Lubień. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie nowosądeckim.Batalion marszowy – rezerwowy batalion w armiach europejskich, w składzie pułku. Analogicznie występowała kompania marszowa w składzie batalionu i pluton marszowy w składzie kompanii.

    Mimo że do brygady nie dotarło planowane wsparcie w postaci obiecanego jej 21. batalionu czołgów lekkich, a siły polskie broniące Lwowa nie mogły jej udzielić żadnego wsparcia, płk Maczek zdecydował o kontynuowaniu natarcia. Od wziętych do niewoli jeńców dowiedział się, że sytuacja okrążonych strzelców 1 Dywizji Górskiej jest tragiczna, brakuje im żywności i amunicji, ponieśli też ogromne straty w dwóch poprzednich natarciach. Trzeci z kolei atak rozpoczął się o 5:00 17 września i wzięły w nim udział wszystkie siły, jakimi rozporządzał płk Maczek, z wyjątkiem trzymanego w odwodzie batalionu saperów brygady i niewielkiego oddziału wydzielonego pozostawionego w Żółkwi dla osłony na wypadek natarcia zbliżającej się 2 Dywizji Pancernej. Równolegle na tyły wojsk niemieckich w rejonie Hołoska Wielkiego uderzyły siły rtm. Murasika, co dodatkowo pogłębiło chaos w szeregach niemieckich. Ostatecznie 17 września ok. godziny 16 Wzgórze 324 zostało opanowane, za cenę znacznych strat. Łączne straty brygady w trzydniowych bojach o Zboiska i górujące nad nim wzgórza przekroczyły 300 zabitych, rannych i zaginionych.

    Hełm wz. 15, hełm Adrian – francuski stalowy hełm, opracowany w 1915 przez wojskową komisję pod kierownictwem naczelnego intendenta armii francuskiej płk. Louisa Adriana. Był pierwszym szeroko stosowanym współczesnym hełmem wojskowym. Stosowany od momentu powstania do początku lat siedemdziesiątych XX wieku.Stefan Aleksander Szulc (ur. 19 grudnia 1881 w Prażuchach, zm. 12 października 1956 w Warszawie) – polski ekonomista, statystyk, wykładowca akademicki.

    Jednak wkrótce potem dowódca obrony Lwowa, gen. Władysław Langner zarządził zluzowanie brygady z nowo zdobytych pozycji przez piechotę i przesunięcie jej na tyły, w rejon Jaryczowa Nowego, a na wieczornej naradzie poinformował płk. Maczka i jego sztab o wkroczeniu wojsk ZSRR do Polski. Rozkazał jej odejście spod Lwowa i przejście za Dniestr na tzw. przedmoście rumuńskie, w rejon Halicza. Brygada wyruszyła spod Lwowa jeszcze przed północą tego samego dnia, a przed świtem 18 września dotarła przez Kurowice i Przemyślany do Halicza. Tam już czekał na płk. Maczka oficer łącznikowy z Naczelnego Dowództwa, który nakazał kontynuowanie marszu w stronę Stanisławowa. Tam płk Ludwik Rudka przekazał dowództwu brygady rozkaz szefa Sztabu Naczelnego Wodza gen. Wacława Stachiewicza, zgodnie z którym brygada wraz z całym sprzętem miała przekroczyć granicę węgierską.

    Zakład Narodowy im. Ossolińskich (ZNiO, Ossolineum) – zasłużony dla polskiej nauki i kultury Instytut (do 1939 r. – łączył w sobie Bibliotekę, Wydawnictwo i Muzeum Książąt Lubomirskich), ufundowany dla Narodu Polskiego w 1817 roku przez Józefa Maksymiliana Ossolińskiego, otwarty w 1827 roku we Lwowie.Wacław Teofil Stachiewicz (ur. 19 listopada 1894 we Lwowie, zm. 12 listopada 1973 w Montrealu) – generał dywizji Wojska Polskiego, szef Sztabu Głównego (1935–1939), pisarz wojskowy, wolnomularz, członek loży wolnomularskiej Tomasz Zan w Wilnie.

    Ewakuacja na Węgry i dalsze losy[ | edytuj kod]

    Polscy pancerniacy po przegranej kampanii wrześniowej internowani na Węgrzech w 1939. Widoczne dwie tankietki TKF oraz dwie TK-3 z działkiem 20 mm.

    Mimo trzech tygodni ciągłych walk opóźniających, kontrataków i odwrotów, brygada wciąż zachowywała większość swojej siły bojowej. Wieczorem 18 września pierwsze jednostki brygady dotarły na Przełęcz Tatarską w okolicach Tatarowa, kolejne dołączyły do nich nocą. Wczesnym rankiem 19 września siły 10 Brygady Kawalerii przekroczyły granicę jako zwarta jednostka, w porządku bojowym, wraz ze sztandarami oraz kilkoma wciąż nadającymi się do akcji tankietkami, na czele z płk. dypl. Stanisławem Maczkiem.

    Jaryczów Stary - wieś w rojonie kamioneckim obwodu lwowskiego. Pierwszą szkołę - parafialną dla włościan ufundował Walerian Dzieduszycki. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Jaryczów Stary. Wieś liczy 1746 mieszkańców.Batalion Motorowy Saperów Nr 90 (90 bsap) – pododdział saperów Wojska Polskiego II RP z okresu kampanii wrześniowej.

    Nie jest jasne ilu żołnierzy i oficerów przekroczyło granicę. Wkrótce po zakończeniu kampanii wrześniowej płk Maczek oceniał, że na Węgry udało się ok. 100 oficerów i ok. 2000 szeregowych, w wydanych w 1961 roku wspomnieniach Od podwody do czołga pisał jednak, że w toku walk stan brygady stopniał do ok. 1500 żołnierzy. Z kolei Franciszek Skibiński oceniał po wojnie, że granicę przekroczyło ok. 60 procent oryginalnego stanu osobowego jednostki, który wynosił ok. 3000 osób.

    Stefan Meller (ur. 4 lipca 1942 w Lyonie, zm. 4 lutego 2008 w Warszawie) – polski dyplomata, historyk, publicysta, profesor nauk humanistycznych, w latach 2005–2006 minister spraw zagranicznych.Wola Justowska – obszar Krakowa wchodzący w skład Dzielnicy VII Zwierzyniec (przyłączony do Krakowa w 1941 roku), dawna wieś (do XVI wieku Wola Chełmska) ulokowana między Przegorzalską Przełęczą znajdującą się między Sikornikiem (Wzgórzem św. Bronisławy – 297 m n.p.m.), Pustelnikiem (362 m n.p.m.) w Lesie Wolskim i Rudawą. Od wschodu graniczy ze Zwierzyńcem, od południa z Przegorzałami, zaś od zachodu z Chełmem. Główną oś komunikacyjną stanowi ulica Królowej Jadwigi.

    Po przekroczeniu linii granicznej, brygada przez wojska węgierskie została skierowana do Beregszasz. Początkowo jej żołnierze i oficerowie wierzyli, że będą mogli bez przeszkód przedostać się wraz ze sprzętem do Francji, jednak po pertraktacjach z dowództwem lokalnej 7 Brygady Honvedów, przedstawicielami poselstwa RP w Budapeszcie oraz najwyższym stopniem polskim oficerem przebywającym w tym mieście, generałem Bolesławem Jatelnickim ostatecznie płk Maczek zgodził się na rozbrojenie podległych sobie wojsk i internowanie żołnierzy zgodnie z warunkami stanowionymi przez prawo międzynarodowe. Jednocześnie uzyskał ciche zapewnienie od władz węgierskich, że nie będą one przeciwstawiały się przedostaniu się przez polskich żołnierzy do Francji, o ile ewakuacja zostanie przeprowadzona bez rozgłosu i w niewielkich grupach.

    Wyszehrad, także Wyszegrad (węg. Visegrád, słow. Vyšehrad, niem. Plintenburg) – historyczne miasto w północnych Węgrzech, 35 km na północ od Budapesztu, w Zakolu Dunaju (naprzeciwko miasta Nagymaros). Powierzchnia - 33,27 km²; ludność 1 859 mieszkańców (styczeń 2011).Budapest Keleti (Budapeszt Wschodni) – niegdyś nazywany Dworcem Centralnym, jest największą stacją kolejową w Budapeszcie. Znajduje się w VIII dzielnicy Józsefváros, na Baross tér. Budynek dworca został zbudowany pomiędzy 1881 a 1884 i stanowił jedną z najnowocześniejszych stacji kolejowych w Europie. Część frontową budynku dworca zaprojektował Gyula Rotchlitz, konstrukcję hali dworcowej János Feketeházy. Pomniki wykonał Gyula Bezerédy, a freski z kolei Károly Lotz i Mór Than. Natomiast ruchowi pieszemu na obniżonym przejściu podziemnym, jak i łączącym dwie sąsiednie ulice przejściu naziemnym przyglądają się z wnęk głównej fasady przedniej pomniki Jamesa Watta i George’a Stephensona. Znajdujące się pod dworcowym zegarem słupy były swego czasu zwieńczone czterema rzeźbami, które zniknęły w latach 30. XX w. Na podstawie starych fotografii udało się jednak zrekonstruować je na nowo i od 2003 są ponownie ozdobą części frontowej dworca. Rekonstrukcji dokonał artysta rzeźbiarz Frigyes Janzer i Ferenc Gyurcsek.

    Po złożeniu broni pułki zachowały po kilka samochodów, kuchnie polowe, magazyny żywności oraz wyposażenie medyczne i kancelarii pułkowej, z którymi udały się do miejsc internowania rozsianych po całych Węgrzech. Przykładowo 10. psk został internowany w miejscowości Tapolca nad Balatonem, część oficerów internowano w specjalnym obozie oficerskim na terenie cytadeli w Wyszehradzie.

    Garnizon – to stałe miejsce stacjonowania danej jednostki wojskowej w czasie pokoju. Funkcje garnizonu pełnią najczęściej miasta, miasteczka, forty, zamki, czy osady. Miasto garnizonowe to powszechne określenie miasta, w którym wybudowano koszary.Przemyśl (łac. Praemislia, ros. Перемышль, ukr. Перемишль, niem. Prömsel) – miasto na prawach powiatu w południowo-wschodniej Polsce, w województwie podkarpackim, położone nad Sanem.
    Polscy jeńcy wojenni w kolejce do kuchni polowej na budapeszteńskim dworcu Keleti

    Zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami z władzami węgierskimi, te faktycznie nie stawiały przeszkód przed ewakuacją polskich żołnierzy do Francji mimo ponawianych protestów Ministerstwa Spraw Zagranicznych III Rzeszy. Tajne Biuro Ewakuacyjne Ewa działające przy poselstwie polskim w Budapeszcie objęło pomocą w dostaniu się do Francji wszystkich wojskowych w wieku od 18 do 42 lat, w pierwszej kolejności wspierając podoficerów, szeregowych i ochotników w wieku do 35 lat oraz podoficerów zawodowych bez względu na wiek. Oficerowie wyżsi stopniem oraz sztabowcy mieli być wywożeni z Węgier jedynie na imienne wezwanie z Paryża. Takie wezwanie otrzymał płk Maczek, który już 22 października 1939 dotarł do Paryża koleją. W kolejnych miesiącach jego śladem podążyło wielu spośród żołnierzy 10 Brygady Kawalerii, część z nich oficjalnie, część wyposażono w fałszywe dokumenty zaniżające ich wiek bądź stwierdzające, że są cywilnymi uchodźcami. Osobną grupę stanowili żołnierze przeszmuglowani przez granicę kilkoma kanałami, m.in. z pomocą właścicieli browaru w miejscowości Denesta, którzy na ten cel udostępnili ciężarówkę do przewozu piwa, w której ukrywani byli polscy żołnierze. Po stronie jugosłowiańskiej pomocą polskim żołnierzom służyła tzw. gwardia Mačka, nieformalna grupa stworzona przez wicepremiera tego kraju, Vladko Mačka, prywatnie dalekiego krewnego płk. Maczka. Z samego tylko 10. psk między 13 a 22 grudnia 1939 ewakuowano do portu w Splicie i dalej do Marsylii 144 podoficerów i strzelców. Jeszcze wiosną 1940 żołnierze 10 Brygady przez Split lub Pireus trafiali do miejsc formowania się Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich w Syrii i Libanie. Jedynie niewielka grupa zgłosiła się do powrotu do okupowanej przez Niemców Polski, a ostatecznie w obozach internowania na terenie Węgier pozostali głównie starsi wiekiem podoficerowie, oraz osoby przewlekle chore, niezdolne do dalszej służby.

    Dniestr (ukr. Дністер, rum. Nistru, w starożytności gr. Tyras lub Nester), rzeka płynąca przez Ukrainę i Mołdawię (a w praktyce będąc granicą mołdawsko-naddniestrzańską). Rzeka należy do zlewiska Morza Czarnego. Długość - 1352 km, powierzchnia zlewni - ok. 68 tys. km².Dowództwo Okręgu Korpusu Nr VI (DOK VI) – terytorialny organ Ministerstwa Spraw Wojskowych okresu II RP, pełniący funkcje administracyjno-gospodarcze, mobilizacyjne i garnizonowo-porządkowe z siedzibą w garnizonie Lwów.

    Po klęsce w wojnie obronnej 1939, 10 Brygada Kawalerii Pancernej została odtworzona w 1940 we Francji i wzięła udział w kampanii 1940 roku. W Wielkiej Brytanii w 1942, na jej podstawie utworzono 1 Dywizję Pancerną. Dzięki ewakuacji w 1939 roku 10 pułk strzelców konnych i 24 pułk ułanów były jedynymi polskimi jednostkami wojskowymi, które do końca II wojny światowej walczyły pod swoimi przedwojennymi sztandarami.

    Zaryte – część miasta Rabka-Zdrój, położona na północ od centrum miasta w dolinie rzeki Raby u południowych podnóży Lubonia Wielkiego.Kurowice - wieś w rejonie złoczowskim obwodu lwowskiego, założona w 1443 r. W II Rzeczypospolitej miejscowość była siedzibą gminy wiejskiej Kurowice w powiecie przemyślańskim województwa tarnopolskiego. Wieś liczy 1355 mieszkańców.

    Za zaszczytną służbę podczas kampanii roku 1939 pułkownicy Jerzy Deskur, Kazimierz Dworak oraz Stanisław Maczek zostali odznaczeni Krzyżem Złotym Orderu Wojennego Virtuti Militari, IV klasą najwyższego polskiego odznaczenia wojskowego. Krzyże Srebrne otrzymało także 36 oficerów i żołnierzy brygady, w tym dziesięciu pośmiertnie. Za kampanię wrześniową przeszło 300 żołnierzy brygady otrzymało także Krzyż Walecznych, w tym wielu dwukrotnie. W 1984 roku jednostka odznaczona została Gwiazdą Wytrwałości.

    Bellona – dom wydawniczy, specjalizujący się w literaturze historycznej oraz militarnej. W jego ofercie znajdują się także kryminały, powieści historyczne i fantastyczne, oraz albumy, kalendarze, bajki i inna literatura dziecięca i wszelkiego rodzaju poradniki pomocne w życiu codziennym.Edward Szturm de Sztrem - (ur. 18 lipca 1885 w Petersburgu, zm. 9 września 1962 w Warszawie) - polski statystyk i demograf.


    Podstrony: 1 [2] [3] [4] [5]




    Warto wiedzieć że... beta

    Na mapach: 50°05′48″N 19°53′23″E/50,096667 19,889722 Bronowice Wielkie – obszar Krakowa, dawna podkrakowska wieś. Przyłączona do Krakowa 19 października 1910 jako XXXVI dzielnica katastralna.
    Soposzyn (ukr. Сопошин) – wieś na Ukrainie, w rejonie żółkiewskim obwodu lwowskiego. Wieś liczy około 1500 mieszkańców.
    Przemyślany (ukr. Перемишляни) – miasto na Ukrainie, nad Gniłą Lipą, w obwodzie lwowskim, siedziba rejonu przemyślańskiego, 46 km na południowy wschód od Lwowa, do 1945 miasto powiatowe w województwie tarnopolskim, siedziba powiatu przemyślańskiego II Rzeczypospolitej; 7 499 mieszk. (2004).
    Przedmoście rumuńskie (dosł. teren przed mostami prowadzącymi do Rumunii) – we wrześniu 1939 roku obejmowało obszar Małopolski Wschodniej ograniczony od północnego zachodu rzekami Stryj i Dniestr. Obrona przedmościa rumuńskiego była to polska koncepcja militarna, której głównym założeniem taktycznym była obrona rejonu granicy z Węgrami i Rumunią przed armia niemiecką. Istotny element Planu Zachód.
    Osprey Publishing – wydawnictwo specjalizujące się w historii militarnej z siedzibą w Oxfordzie. Znane z wielu serii wydawniczych zawierających kolorowe ilustracje, mapy i fotografie. Osprey wydał około 1500 tytułów. Najbardziej znane serie to Men-at-Arms zawierająca ponad 400 tytułów, z których każda poświęcona jest poszczególnym jednostkom bądź armiom z różnych okresów historycznych. Większość udziałów wydawnictwa posiada firma Botts & Company.
    Pireus, Piraeus, Peiraeus (nowogrecki: Πειραιάς Peiraiás lub Pireás, starogrecki / katharewusa: Πειραιεύς Pireéfs) – miasto portowe w Grecji, w Attyce, wchodzące w skład Wielkich Aten.
    Leszek Moczulski, właśc. Robert Leszek Moczulski (ur. 7 czerwca 1930 w Warszawie) – polski dziennikarz, polityk, historyk, geopolityk akademicki.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.187 sek.