• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Żywa skamieniałość

    Przeczytaj także...
    Kolczatka australijska (Tachyglossus aculeatus) – gatunek stekowca z rodziny kolczatkowatych. Stopień jego zagrożenia wyginięciem nie został ustalony, zwierzę o dużych zdolnościach adaptacyjnych. Długość życia w niewoli 49 lat, na wolności zwierzę jest obiektem polowań ludności tubylczej.Skorpiony (Scorpiones) - rząd pajęczaków (Arachnida) o wielkości od 13 do nawet ponad 180 mm (skorpion cesarski), zamieszkujących zarówno obszary tropikalne (od lasów deszczowych po tereny pustynne), jak i wysokogórskie tereny okresowo przykrywane śniegiem. Skorpiony charakteryzują się obecnością kolca jadowego na ostatnim segmencie odwłoku.
    Skrzypowate (Equisetaceae) - jedna z trzech rodzin rzędu skrzypowców, jedyna z przedstawicielami występującymi współcześnie. Ze względu na podobieństwo przedstawicieli wymarłych do współczesnych roślin z rodzaju skrzyp - charakterystyka budowy i biologii znajduje się w artykule o rodzaju.

    Żywa skamieniałość (niepoprawnie: żywa skamielina) – pojęcie używane w stosunku do żyjących gatunków czy też grup roślin oraz zwierząt znanych poza tym jedynie ze skamieniałości i nie mających bliskich żyjących krewnych. Gatunki określane tym terminem przeżyły masowe wymieranie w przeszłości i z reguły ograniczają się do jednego czy kilku gatunków.

    Suhak, sajga, sumak (Saiga tatarica) – ssak z rodziny krętorogich (Bovidae). Pierwsze ślady suhaka pochodzą ze środkowego plejstocenu.Wolemia szlachetna (Wollemia nobilis) – gatunek drzewa nagonasiennego reprezentujący monotypowy rodzaj wolemia (Wollemia) z rodziny araukariowatych (Araucariaceae). Odkryty został w 1994 roku w Parku Narodowym Wollemi w Nowej Południowej Walii. Wcześniej rośliny o podobnych cechach morfologicznych znane były ze skamieniałości pochodzących sprzed wielu dziesiątek milionów lat. W naturze znanych jest tylko kilkadziesiąt dorosłych drzew i w celu ich ochrony dokładna lokalizacja ich występowania utrzymywana jest w tajemnicy. W ciągu kilku lat po odkryciu prowadzono intensywne badania nad biologią i ekologią gatunku, by poprawić szanse jego przetrwania. Po namnożeniu roślin w ogrodach botanicznych wolemia trafiła do obrotu handlowego, gdzie rozpowszechniana jest jako osobliwość botaniczna.

    Pojęcie żywej skamieniałości jest kontrowersyjne, gdyż sugeruje, że gatunki (lub taksony wyższego rzędu) tak określane praktycznie nie zmieniły się od długiego, nawet w geologicznej skali, czasu. Tymczasem ewoluowały one w podobnym tempie, co pozostałe gatunki, a podobieństwo do gatunków kopalnych jest powierzchowne. Oprócz zmian ewolucyjnych w obrębie genomu charakteryzują się one również pewnymi zmianami fenotypowymi, mimo ogólnego podobieństwa do wymarłych przodków. Przykładowo, latimerie mimo zachowania podobieństw morfologicznych do pozostałych ryb celakantokształtnych, obecnie wymarłych, różnią się od nich m.in. szczegółami budowy czaszki czy kręgosłupa.

    Ramienionogi (Brachiopoda, z gr. brachion – ramię + pous – noga) – typ drobnych morskich bezkręgowców, podobnych z wyglądu do małży. W zapisie kopalnym znane są z wczesnego kambru.Epiophlebiidae – monotypowa rodzina ważek występujących w Azji. Są żywymi skamieniałościami łączącymi cechy ważek różnoskrzydłych (Anisoptera) i ważek równoskrzydłych (Zygoptera). Budową ciała imagines i larw przypominają Anisoptera, natomiast użyłkowanie skrzydeł mają podobne do Zygoptera. Z tego powodu taksonomowie umieszczali je w parafiletycznym podrzędzie Anisozygoptera wraz z kilkoma rodzinami ważek mezozoicznych. Obecnie Epiophlebiidae uważana jest za grupę bazalną ważek różnoskrzydłych (Anisoptera), czasami wydzielana do infrarzędu Epiophlebioptera w podrzędzie Epiprocta.

    Ze względu na nieścisłość terminu, proponowane są inne podobne. Stabilomorfizm ma oznaczać stabilność morfologiczną na poziomie co najwyżej rodzaju, która przetrwała co najmniej jedno wielkie wymieranie, względnie kryzys biotyczny. Stabilomorfami są m.in. rodzaje Limulus (skrzypłocz), Triops (przekopnica), Araukaria czy Gingko. Definicji tej natomiast nie spełniają żywe skamieniałości takie jak Nautilus (łodzik) czy Latimeria.

    Rośliny kopalne, wymarłe, fosylne - rośliny, które nie występują współcześnie, a występowały w minionych epokach geologicznych. O ich istnieniu wiemy dzięki pozostałościom w skałach ich szczątków lub odcisków (skamieniałości).Relikt (przeżytek) – termin biogeograficzny służący na określenie współczesnych organizmów, zarówno roślinnych jak i zwierzęcych, mających w przeszłości szerszy zasięg geograficzny, lecz obecnie żyjących na terenie znacznie mniejszym. Zmniejszenie zasięgu może świadczyć o tendencji gatunku do wymierania.

    Fossil Plant Ginkgo.jpg Gingko-Blaetter.jpg
    Podobieństwo liści skamieniałości Ginkgo sp. sprzed 170 milionów lat po lewej i żyjącej rośliny po prawej.

    Przykłady[]

    Rośliny[]

  • skrzypowate (Equisetaceae)
  • psylotowate (Psilotaceae)
  • araukaria (Araucaria)
  • miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba)
  • metasekwoja chińska (Metasequoia glyptorstoboides)
  • sośnica japońska (Sciadopitys verticillata)
  • wolemia szlachetna (Wollemia nobilis)
  • amborella (Amborella trichopoda)
  • Grzyby[]

  • Neolecta
  • Zwierzęta[]

  • bezkręgowce
  • jednotarczowce (Monoplacophora, np.Neopilina galateae)
  • łodziki (Nautilus pompilius)
  • ramienionogi bezzawiasowe (np. Lingula anatina)
  • pazurnice (pratchawce, Onychophora, np. Peripatus)
  • skrzypłocze (Limulus polyphemus)
  • skorpiony (Scorpiones)
  • przekopnica właściwa (Triops cancriformis)
  • liliowce
  • lancetniki (Branchiostoma lanceolatum)
  • japoński krab pacyficzny (Macrocheira kaempferi)
  • ważki z rodziny Epiophlebiidae
  • kręgowce
  • latimeria
  • rekiny
  • syrenowate (Sirenidae)
  • hatteria (Sphenodon)
  • żółwie
  • krokodyle
  • dziobak i kolczatka
  • okapi leśne (Okapia johnstoni)
  • skamielinowiec laotański (Laonastes aenigmamus)
  • suhak (Saiga)
  • Zobacz też[]

  • relikt
  • rośliny kopalne
  • organizmy kopalne
  • skamieniałości
  • Efekt Łazarza
  • Przypisy

    1. Ed Yong: The Falsity of Living Fossils (ang.). W: Daily News [on-line]. The Scientist, 2013-04-02. [dostęp 2013-04-08].
    2. Adrian Kin, Błażej Błażejowski. The Horseshoe Crab of the Genus Limulus: Living Fossil or Stabilomorph?. „PLOS One”. 9 (10), s. e108036, 2014-10-02. DOI: 10.1371/journal.pone.0108036 (ang.). 
    3. Polscy badacze odkryli najstarszego przodka amerykańskich skrzypłoczy (pol.). W: Nauka w Polsce [on-line]. PAP, 2014-10-11. [dostęp 2014-10-14]. [zarchiwizowane z tego adresu (2014-10-14)].
    Neolectomycetes O.E. Erikss. & Winka – monotypowa klasa grzybów workowych (Ascomycota), której typem nomenklatorycznym jest Neolecta. Należą do niej, również monotypowy rząd Neolectales z rodziną Neolectaceae. W tzw. "systemie Adla 2012" klad Neolecta jest bezpośrednio wyprowadzony z kladu Taphrinomycotina.Gatunek (łac. species, skrót sp.) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Dziobak (Ornithorhynchus anatinus) − prowadzący częściowo wodny tryb życia endemiczny dla wschodnich stanów Australii (w tym Tasmanii) gatunek ssaka z grupy stekowców, jedynych członków tej gromady składających jaja. Jest ostatnim istniejącym do dziś przedstawicielem swego rodzaju i rodziny, choć znaleziono skamieniałości licznych przedstawicieli tych taksonów.
    Krokodyle (Crocodilia) – rząd gadów, jedynych oprócz ptaków współczesnych przedstawicieli archozaurów (Archosauria) oraz jedynych żyjących przedstawicieli kladu Crurotarsi. Obecnie reprezentowany jest przez trzy rodziny: krokodylowatych, aligatorowatych oraz gawiali. Poszczególne rodziny różnią się między sobą kształtem pyska oraz liczbą i układem zębów. Żyją w strefie tropikalnej, subtropikalnej i umiarkowanej na wszystkich kontynentach oprócz Europy i Antarktydy.
    Miłorząb (Ginkgo) – rodzaj roślin z rodziny miłorzębowatych. Najstarsi znani przedstawiciele tego rodzaju żyli we wczesnej jurze. Jedynym współczesnym gatunkiem jest miłorząb dwuklapowy (Ginkgo biloba), uznawany za żywą skamieniałość.
    Efektem Łazarza określa się zjawisko pojawienia się gatunku zwierzęcia uznanego za wymarłe. Początkowo używane było przez paleontologów, później termin przyjęli także biolodzy.
    Łodziki (Nautilida) – rząd morskich głowonogów z podgromady łodzikowców (Nautiloidea) obejmujący liczne gatunki wymarłe oraz kilkanaście współcześnie żyjących. Muszli tych zwierząt używa się jako naczyń i do wyrobu ozdób, mięso jest jadalne.
    Pazurnice (Onychophora), pratchawce (Protracheata) – typ lądowych zwierząt bezkręgowych o robakowatym kształcie ciała, homonomicznej metamerii, jednej parze czułków i licznych odnóżach. Pazurnice posiadają cechy zarówno pierścienic (Annelida), jak i stawonogów (Arthropoda). Tworzą reliktową grupę o budowie nieznacznie zaledwie zmienionej od paleozoiku. Dotychczas opisano około 200 gatunków, z których większość występuje w tropikalnej strefie półkuli południowej, a część w strefach umiarkowanych Australii i Nowej Zelandii. Zasiedlają miejsca wilgotne i kamieniste w pobliżu cieków wodnych. Żywią się materią organiczną i drobnymi bezkręgowcami.
    Jednotarczowce, jednopłytkowce (Monoplacophora) – gromada morskich, reliktowych mięczaków charakteryzujących się pojedynczą, tarczowatą muszlą w kształcie stożka lub symetrycznej czapeczki frygijskiej – oraz seryjną powtarzalnością narządów.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.019 sek.