• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Żupa solna

    Przeczytaj także...
    Stara Sól (ukr. Стара Сіль, Stara Sil) – osiedle typu miejskiego na Ukrainie, w rejonie starosamborskim obwodu lwowskiego. Status osiedla typu miejskiego od 1940 r. Liczy około 1221 mieszkańców. Pod silską radę w Starej Soli podlegają Stara Ropa i Twary.Kopalnia soli „Bochnia” (od XIII wieku do 1772 wchodząca w skład Żupy krakowskiej). Początki kopalni sięgają roku 1248, kiedy to odkryto pokłady soli kamiennej. Odkrycie to jest związane z legendą o św. Kindze. Okolice Bochni znacznie wcześniej, bo od ok. 3500 lat p.n.e. były znane z uzyskiwania soli przez odparowywanie wody z solanki (sól warzona). Studnie solankowe w rejonie Babicy stały się zalążkiem dwóch szybów Gazaris i Sutoris, w których zaczęto wydobywać sól metodami górniczymi. Szyb Sutoris jest eksploatowany do dzisiaj.
    Sołotwina (ukr. Солотвин) - osiedle typu miejskiego w południowo-zachodniej części Ukrainy, rozmieszczone 15 km na południe od Bohorodczan nad rzeką Bystrzycą Sołotwińską przedproża pasma Gorganów (obwód iwanofrankowski).

    Żupa solna – w dawnej Polsce mianem tym określano kopalnię soli, zwykle w posiadaniu książąt lub królów.

    Żupą solną, tak jak kopalniami kruszców zarządzał żupnik, mianowany urzędnik królewski. Oprócz żup królewskich istniały również żupy prywatne.

    W posiadaniu średniowiecznej Polski znajdowały się dwa obszary wydobycia soli:

    Grody Czerwieńskie (Ziemia czerwieńska) (niem. Rotburgenland, ukr. Червенські городи, węg. Vörösföldnek) – powszechnie przyjęta w historiografii nazwa ziem stanowiących w X i XI wieku przedmiot rywalizacji polsko-ruskiej.Żupy krakowskie – przedsiębiorstwo powstałe pod koniec XIII wieku, w skład którego wchodziła żupa w Wieliczce (Kopalnia soli Wieliczka) i żupa w Bochni (Kopalnia soli Bochnia), wraz z warzelniami znajdującymi się w tych miastach, nadwiślańskich portów żupnych oraz – w XVII wieku – warzelni soli w Dobiegniewie. Przedsiębiorstwem zarządzał żupnik mianowany przez króla. Pierwszym żupnikiem tej saliny został w 1333 Francuz, Wojciech Porinus. Przedsiębiorstwo działało przez blisko 500 lat, aż do I rozbioru Polski (1772), bez większych zmian organizacyjnych. Okres rozkwitu żupy krakowskiej przypadał od XVI wieku do połowy XVII wieku. W okresie tym tylko w żupie w Wieliczce pracowało ok. 2000 górników, a wydobycie przekraczało 30 000 ton soli. Żupa krakowska była największym w dawnej Rzeczypospolitej zakładem przemysłowym i jednym z największych w Europie. Po I rozbiorze Polski doszło do jej podziału na dwie oddzielne kopalnie soli w Wieliczce i Bochni.
  • podkrakowski, złożony z żup w Wieliczce i Bochni, działający co najmniej od XI wieku
  • ruski, składający się z żup królewskich w Tyrawie Solnej, Starej Soli, Jasienicy Solnej, Modryczu, Stebniku, Solcu, Truskawcu, Kałuszu i Sołotwinie, znajdujący się na terenie dawnych Grodów Czerwieńskich, działający przypuszczalnie od czasów rzymskich.
  • Zobacz też[]

  • Żupa krakowska
  • Kopalnia soli Bochnia
  • Kopalnia soli Wieliczka
  • Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka
  • Przypisy

    1. Stanisław Hwałek - "Górnictwo soli kamiennych i potasowych", Katowice 1971
    Kopalnia soli „Wieliczka” – kopalnia soli kamiennej, w Wieliczce pod Krakowem. Od XIII wieku do 1772 wspólnie z kopalnią soli „Bochnia” wchodziła w skład żup krakowskich. Sole wydobywane w kopalni pochodzą z miocenu.Żupnik (łac. zupparius salis) – w polskim górnictwie solnym i kruszcowym w XIII-XVIII w. urzędnik zarządzający rejonem górniczym w imieniu posiadacza zwierzchnich praw do górnictwa (regalia).



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Tyrawa Solna – wieś w Polsce położona w województwie podkarpackim, w powiecie sanockim, w gminie Sanok u ujścia Tyrawy do Sanu.
    Kopalnia – zakład i przedsiębiorstwo górnicze zajmujące się wydobyciem (eksploatacją) z ziemi kopalin użytecznych.
    Muzeum Żup Krakowskich Wieliczka – muzeum założone w 1951 roku z inicjatywy profesora szkoły średniej w Wieliczce, Alfonsa Długosza; narodowa instytucja kultury. Muzeum mieści się w nieczynnej części jednej z najstarszych na świecie kopalni soli kamiennej (Żupa krakowska). Prezentuje historię górnictwa soli, rozwój techniki kopalnianej, dzieje przemysłu solnego i historię miasta Wieliczka. Zbiory muzeum liczą ok. 20 tys. eksponatów. Muzeum wraz z całą kopalnią zostało wpisane w roku 1978 przez UNESCO na pierwszą Międzynarodową Listę Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.032 sek.