• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Świerzbowiec ludzki

    Przeczytaj także...
    Pasożyt zewnętrzny (ektopasożyt), (gr. ektós – na zewnątrz) – organizm cudzożywny żyjący na powierzchni innego organizmu (żywiciela) i żywiący się jego płynami ustrojowymi lub elementami jego pokrycia (np. wszoły żywiące się piórami).Palec ręki – u człowieka i zwierząt zakończenie ręki zwieńczone pazurami, paznokciami, kopytami itp. Liczba palców ręki może wynosić od jednego (np. u konia) do pięciu (naczelne).
    Stopa – dystalna część kończyny, zwłaszcza kończyny miednicznej u wielu kręgowców oraz dystalna część odnóża jednogałęzistego u stawonogów.

    Świerzbowiec ludzki, świerzbowiec drążący (Sarcoptes scabiei) – gatunek zewnątrzpasożytniczego roztocza (Acari). Wywołuje chorobę zwaną świerzbem (łac. scabies). Polega ona na tym, iż pasożyt drąży w skórze żywiciela korytarze, wokół których pojawiają się, silnie swędzące, zaczerwienienie i opuchlizna. W wyniku drapania powstają spryszczenia (łac. eczematisatio), a uszkodzona skóra jest bramą dla wtórnych infekcji i zliszajowacenia skóry (łac. impetiginisatio). Pasożyt wybiera miejsca nieowłosione. U dorosłych są to najczęściej: boczne powierzchnie palców rąk, zgięcia i fałdy skórne, tułów (okolice pępka i sutków u kobiet, natomiast okolice płciowe i pachwiny u mężczyzn), pośladki oraz okolice nadgarstków i pas. U dzieci zmiany skórne mogą obejmować całe ciało, włącznie z podeszwami stóp. Zarazić się świerzbem można zarówno przez bezpośredni kontakt z chorym (⅔ przypadków), jak i w wyniku kontaktu z przedmiotami zanieczyszczonymi żywymi świerzbowcami (⅓ przypadków).

    Roztocze (Acari) – liczny (ok. 30 tys. gatunków, wiele gatunków nadal nieopisanych) rząd pajęczaków, obejmujący zwierzęta od mikroskopijnych do 3-centymetrowych. Roztocze są saprofagiczne (jak np. mechowce), ale także są wśród nich pasożyty (głównie ektopasożyty) i drapieżniki. Niektóre mogą przenosić choroby lub być szkodnikami magazynowymi. Zamieszkują wszystkie strefy klimatyczne, również obszary polarne. Dostosowały się do różnych środowisk: żyją w glebie, kurzu domowym (Roztocze kurzu domowego), w strefie przybrzeżnej środowisk słodkowodnych (tzw. wodopójki) a nawet w gorących źródłach.Larwa (łac. larva – maska, widmo, lm larvae) – postać i stadium rozwoju postembrionalnego (młodocianego) zwierzęcia, charakteryzujące się możliwością wzrostu, często różniące się anatomicznie, fizjologicznie i ekologicznie od postaci dojrzałej osobników tego samego gatunku. Występuje powszechnie w rozwoju bezkręgowców, ryb i płazów.

    Jest on gatunkiem kosmopolitycznym. Najczęściej można go spotkać w miesiącach jesiennych i zimowych, natomiast szczyt zachorowalności na świerzb przypada na okres od sierpnia do listopada.

    Charakterystyka[edytuj kod]

    Świerzbowiec ludzki, jak wszystkie gatunki w rzędzie Astigmata, nie ma tchawek, wobec czego oddycha całą powierzchnią stosunkowo miękkiego ciała. Ma bardzo rozwinięte szczękoczułki (chelicery), widoczne od strony grzbietowej i delikatne, złożone z 2–3 członów, nogogłaszczki (pedipalpy).

    Jajo – jedna z faz rozwoju nowego osobnika u wielu gatunków zwierząt. Jajo zawiera surowce odżywcze pozwalające na rozwój zarodka bez dostępu do organizmu macierzystego i zewnętrznych źródeł pożywienia oraz stosunkowo bezpieczne środowisko, ale ze względu na swoją zawartość jest również cenionym pokarmem.Odnóża – parzyste przydatki występujące na tagmach stawonogów. Pełnią funkcje (często związane z lokalizacją): czuciowe, pokarmowe, lokomotoryczne, kopulacyjne, transportowe, przędne. Ilość, budowa i rozmieszczenie odnóży jest ważną cechą taksonomiczną.

    Jego ciało jest owalne i wypukłe na grzbiecie. Podział idiosomy na podosomę i hysterosomę nie jest dobrze widoczny z powodu braku bruzdy sejugalnej. Gnatosoma jest za to wyraźnie zaznaczona, narządy gębowe są zrośnięte i mają postać stożka. Chelicery zaopatrzone są w kleszcze na swych końcach, a głaszczki zrośnięte z narządami gębowymi. Z przodu ciała znajdują się, skierowane do przodu, I i II para odnóży, natomiast z tyłu – para III i IV, skierowane do tyłu. Pomiędzy parą II i III jest wobec tego wyraźny odstęp. Ponadto odnóża III i IV pary znajdują się na brzusznej stronie ciała i nie są widoczne od strony grzbietowej, której cała powierzchnia, z wyjątkiem małego obszaru znajdującego się bezpośrednio za gnatosomą, pokryta jest chitynowymi fałdkami i bruzdami. W jej centralnej części występuje grupa zębowatych łusek, których zagęszczenie zmniejsza się w kierunku tylno-bocznym. W połowie długości ciała, na stronie grzbietowej widoczne są 3 pary szczecin bocznych oraz 6 (czasami 7) szczecin środkowo-tylnych. Całe ciało pokrywa gęsto i drobno prążkowana, przejrzysta chityna. U samic na środku ciała po stronie brzusznej znajduje się otwór płciowy, mający postać poprzecznej szczeliny. Bliżej końca ciała leży natomiast bursa copularis.

    Świerzb (łac. scabies) – choroba zakaźna ludzi i zwierząt spowodowana przez świerzbowce. U ludzi świerzb wywołuje świerzbowiec ludzki (Sarcoptes hominis, Sarcoptes scabiei), który objawia się dokuczliwym świądem i zmianami skórnymi w postaci przeczosów, grudek i plam.Gnatosoma – część ciała roztoczy, obejmująca ich narządy gębowe: parę chelicer i parę pedikalp. Składa się z trzech segmentów: precheliceralnego, cheliceralnego i pedikalpowego.

    U świerzbowca występuje dymorfizm płciowy, przejawiający się m.in. różnicą w rozmiarach obu płci. Samice są większe i osiągają długość 0,3–0,5 mm oraz szerokość 0,23–0,42 mm. Mniejsze samce mają 0,18–0,30 mm długości i 0,16–0,21 mm szerokości. Różnice między płciami przejawiają się także w budowie stóp. Samce można rozpoznać po występowaniu dzwonkowatych przylg na długich, nieczłonowanych szypułach u stóp I, II i IV pary odnóży. Samice natomiast mają przylgi jedynie na stopach I i II pary, zaś na III i IV parze ich miejsce zajmują długie szczeciny. Osobniki męskie całe życie spędzają na powierzchni ciała żywiciela, zaś żeńskie są w stanie przeżyć poza ciałem do 10 dni.

    Dzik euroazjatycki, dzik (Sus scrofa) – gatunek dużego, lądowego ssaka łożyskowego z rodziny świniowatych (Suidae). Sus scrofa jest jedynym przedstawicielem dziko żyjących świniowatych w Europie. Jest przodkiem świni domowej.Okolica pośladkowa (łac. regio glutea) – parzysta, topograficzna część ciała człowieka, ograniczona od góry w części przyśrodkowej grzebieniem biodrowym (łac. crista iliaca), a następnie linią łączącą szczyt kości krzyżowej i kolec biodrowy górny przedni. Z reguły jest symetryczna.

    Nimfy tego gatunku są morfologicznie podobne do samicy. Nie posiadają jednak otworu płciowego. Larwy mierzą 0,11–0,12 mm i przypominają nimfy o zredukowanej liczbie odnóży krocznych (jedna para tylna zamiast dwóch).

    Ekologia[edytuj kod]

    Świerzbowiec jest ektopasożytem człowieka oraz innych ssaków, takich jak: kopytne, wołowate, dziki, wombaty, koale oraz niektóre małpy. Odżywia się ich płynem tkankowym i skórą, a dokładniej zrogowaciałą warstwą naskórka, w której drąży długie na 3–4 cm tunele, wypełniając je przy tym swoim kałem o szaroczarnej barwie. Jeden pełny cykl rozwojowy świerzbowca ludzkiego trwa od dwóch do trzech tygodni (zwykle 14–17 dni). Z zapłodnionego jaja wykluwa się larwa, którą od postaci dorosłej dzielą dwie formy przejściowe, kolejno: protonimfa i tritonimfa. Na powierzchni skóry żywiciela samiec zapładnia samicę, będącą w stadium tritonimfy. Ta, po dorozwoju, drąży w warstwie rogowej naskórka mały tunel, wchodzi do niego, a po kilku godzinach zaczyna składać jaja w tempie 2–5 na dobę. Sam kanalik jest wydłużany dziennie o 0,5–5 mm (intensywniej podczas snu żywiciela) przez całe dorosłe życie samicy, które trwa około 4 tygodni. W tym czasie zdąży ona złożyć 30–50 jaj.

    Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze czasem parvorder (niższa od infrarzędu), magnorder (wyższa od nadrzędu), grandorder i mirorder (między rzędem a nadrzędem).Dymorfizm płciowy, dwupostaciowość – rodzaj dymorfizmu przejawiający się różnicami w morfologii samicy i samca jednego gatunku. Zjawisko to jest widoczne u wielu grup zwierząt, np.:

    Po 3–4 dniach od złożenia z jaj wylęgają się larwy. Wychodzą z macierzystych kanalików i wnikają do torebek włosowych, gdzie kończą swój rozwój. Samce rozwijają się szybciej (4–6 dni od wylęgu larw), niż samice (zwykle 14 dni, ale czasami mniej, niż 10). Tylko 1/10 wszystkich złożonych jaj dożywa stadium dorosłego.

    Idiosoma – część ciała roztoczy (Acari), na którą składa się podosoma (segmenty z odnóżami krocznymi) i opistosoma (tylne segmenty, bez odnóży).Mieszek włosowy – wąska rurka w skórze, z której wyrasta włos. Na dnie mieszków leżą obszary dobrze unerwione i ukrwione (jest to miejsce aktywności tkankowej. Są one nazywane brodawkami włosowymi. Każdą brodawkę otacza macierz zarodkowa, która składa się z aktywnie mnożących się komórek włosowych. Kiedy rozwijają się nowe komórki włosowe, najniższa część włosa kształtuje się w cebulce włosowej. Komórki rosną, wybijając się z mieszka, aż w końcu pojawiają się na powierzchni skóry jako włókna włosowe. Komórki stopniowo twardnieją i umierają. Włos jest uformowany z martwej tkanki, ale zachowuje sprężystość dzięki swej budowie chemicznej i zawartości keratyny.

    Przypisy

    1. Alicja Buczek: Atlas pasożytów człowieka. Wyd. I. Lublin: Wydawnictwo Koliber, 2005, s. 115, 144. ISBN 83-921869-6-6.
    2. Czesław Jura: Bezkręgowce – Podstawy morfologii funkcjonalnej, systematyki i filogenezy. Warszawa: PWN, 2004, s. 525. ISBN 83-01-14154-9.
    3. W.A. Dogiel: Zoologia bezkręgowców. J.I. Polański (red.). Warszawa: PWRiL, 1986, s. 510–511. ISBN 83-09-01008-7.
    4. Krzysztof Siuda: Podgromada: Roztocze. W: Parazytologia i akaroentomologia medyczna. Antoni Deryło (red. nauk.). Warszawa: PWN, 2002, s. 327–332. ISBN 83-01-13804-1.
    5. D.B. Pence, E. Ueckermann. Sarcoptic mange in wildlife. „Scientific and Technical Review of the World Organisation for Animal Health”. 21 (2), s. 385–398, 2002 (ang.). [dostęp 2016-07-12]. 
    Gatunek (łac. species, skrót sp.) – termin stosowany w biologii w różnych znaczeniach, zależnie od kontekstu, w jakim występuje. Najczęściej pod pojęciem gatunku rozumie się:Skóra (łac. cutis, gr. derma) – największy narząd powłoki wspólnej (łac. integumentum commune) kręgowców o złożonej budowie i wielorakich funkcjach; powłoka właściwa.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Cykl życiowy, cykl rozwojowy – proces przemian prowadzących do pełnego rozwoju organizmu od czasu jego powstania aż do śmierci. Zwykle skomplikowany cykl rozwojowy występuje u organizmów o niskim szczeblu organizacji ciała. Rytmika cyklów życiowych jest właściwością poszczególnych gatunków i opisywana jest z perspektywy taksonów, w odróżnieniu od ontogenezy dotyczącej poszczególnych osobników. W trakcie cyklu rozwojowego dochodzi zwykle do przemiany pokoleń.
    Żywiciel - organizm, na którego koszt żyje pasożyt dojrzały lub jego postacie rozwojowe. Pasożyty pozostają w różnych związkach z żywicielami.
    Nimfa (łac. nympha) – ostatnie stadium larwalne owadów przechodzących przeobrażenie niezupełne (hemimetabolia) i niektórych pajęczaków, objawiające się obecnością zawiązków skrzydeł. U części owadów występują dwa stadia nimfy:
    Powszechne Wydawnictwo Rolnicze i Leśne (PWRiL) – polskie wydawnictwo naukowe założone w 1947 w Warszawie jako Państwowy Instytut Wydawnictw Rolniczych; wydaje publikacje naukowe i popularnonaukowe z zakresu rolnictwa i leśnictwa.
    Szczękoczułki, inaczej chelicery (chelicerae) - pierwsza para chwytnych narządów gębowych u niektórych szczękoczułkowców (pajęczaków i kikutnic). Składają się z dwóch lub trzech segmentów. Służą do walki, także do rozrywania zdobyczy. Często znajdują się w nich ujścia gruczołów jadowych.
    Ssaki (Mammalia) – zwierzęta należące do kręgowców, charakteryzujące się głównie występowaniem gruczołów mlekowych u samic, zazwyczaj obecnością owłosienia (włosy lub futro; silnie zredukowane u gatunków wodnych, jak hipopotamy, u waleni całkowicie zanikają przed porodem lub w trakcie) oraz stałocieplnością (potocznie "ciepłokrwistość"). Większość ssaków utrzymuje temperaturę w granicach 36-39 °C. Stałocieplność umożliwia aktywny tryb życia w różnych środowiskach – od mroźnych obszarów podbiegunowych do gorących tropików. Futro i tłuszcz pomagają uchronić się przed zimnem, a wydzielanie potu i szybki oddech pomagają pozbyć się nadmiernego ciepła.
    Małpy właściwe (Simiiformes, dawniej Simiae), inaczej antropoidy (Anthropoidea) – infrarząd ssaków naczelnych obejmujący małpy szerokonose i małpy wąskonose.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.035 sek.