• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Śruba okrętowa

    Przeczytaj także...
    Prędkość obrotowa ciała – liczba obrotów tego ciała wykonywana w jednostce czasu (np.: sekunda, minuta, godzina, dzień, rok). Powszechnie stosowana jako parametr określający własności wszelkiego rodzaju maszyn energetycznych (silników i maszyn roboczych) oraz brył fizycznych (np. planet). Oznaczana jest zazwyczaj literą n.Louis Frédéric Sauvage (1786-1857) – francuski wynalazca i konstruktor okrętów. Wynalazł maszynę do cięcia oraz polerowania marmuru. W 1832 roku opatentował śrubę napędową okrętową. W 1841 roku skonstruował statek o napędzie śrubowym.
    Patent – potocznie: dokument wydawany przez urzędy patentowe; właściwie: ograniczone w czasie prawa właściciela rozwiązania technicznego do wyłącznego korzystania z wynalazku bądź wynalazków będących przedmiotem patentu w celach zawodowych lub zarobkowych na terenie państwa, które decyzją administracyjną patentu udzieliło, pod warunkiem wniesienia opłat za co najmniej pierwszy okres ochrony od daty zgłoszenia.
    Płetwa steru i śruba okrętowa podczas remontu statku w doku pływającym
    Pędniki gondolowe wyposażone w śruby nastawne

    Śruba okrętowa, śruba napędowa, śruba statku – rodzaj pędnika o napędzie mechanicznym, służący do napędzania statku wodnego. Przetwarza ruch obrotowy wału śrubowego na siłę naporu poruszającą statek.

    Koło łopatkowe - rodzaj pędnika statku w formie konstrukcji o poziomej osi obrotu prostopadłej do płaszczyzny symetrii statku. Jego elementami roboczymi są łopatki zamocowane na obwodzie koła. W przypadku małych jednostek zamocowanie łopatek może być stałe, jednak na dużych jednostkach stosuje się zamocowanie obrotowe i sterowanie łopatkami. Sterowanie odbywa się za pomocą mimośrodu i pozwala na takie ułożenie łopatek, by w czasie ruchu koła nie powodować ich uderzania o powierzchnię wody.Śruba nastawna − rodzaj śruby okrętowej, która posiada zdolność zmiany skoku poprzez obrót łopat wokół osi prostopadłej do osi obrotu pędnika. Zmiana skoku śruby powoduje zmianę siły naporu generowanej przez pędnik. Własciwość ta, w warunkach zmiennego obciążenia, pozwala na optymalne wykorzystanie mocy silnika napędowego poprzez dobór siły naporu pędnika stosownie do oporów stawianych przez środowisko. Możliwa jest również zmiana kierunku poruszania się statku bez zmieniania kierunku czy prędkości obrotowej wału śrubowego czy silnika - tylko poprzez zmianę kąta wychylenia łopat śruby. Dzięki temu statki wyposażone w śrubę nastawną nie muszą mieć kosztownej przekładni redukcyjno-nawrotowej dla biegu wstecz lub (w przypadku braku przekładni) silnika nawrotnego przystosowanego do uruchomienia go w przeciwnym niż podczas jazdy naprzód kierunku.

    Spotykane są śruby wyposażone w dwie do siedmiu łopat (najczęściej cztery). Ponadto rozróżnia się śruby stałe, nastawne i składane.

    Śruby okrętowe stałe (o stałym skoku) stosowane są w układach napędowych z silnikami nawrotnymi, gdzie prędkość i kierunek poruszania się jednostki (naprzód/wstecz) regulowane są prędkością obrotową i kierunkiem obrotów głównego silnika napędowego statku.

    Śruba nastawna (tzw. o zmiennym skoku) daje możliwość zmiany ustawienia kąta natarcia łopat, a więc zwrotu i wartości wytwarzanej siły ciągu. Dzięki temu zachowując kierunek i wartość prędkości obrotowej silnika głównego, poprzez zmianę jedynie kąta wychylenia łopat możliwy jest ruch do przodu lub wstecz ze zmienną prędkości. W przypadku ustawienia łopat w położeniu neutralnym (zerowym) redukowany jest opór stawiany przez śrubę.

    Statek wodny – dość szerokie i nie do końca sprecyzowane pojęcie, zawężające określenie jednostki pływającej do takich jednostek, które mogą poruszać się samodzielnie, lub też, w myśl innych definicji, są wykorzystywane ogólnie jako środek transportu (z własnym napędem lub bez). Przykładowo w rozumieniu międzynarodowego prawa drogi morskiej statek oznacza wszelkiego rodzaju urządzenie pływające, nie wyłączając urządzeń bezwypornościowych i wodnosamolotów, używane lub nadające się do użytku jako środek transportu wodnego.Ster – ruchome urządzenie będące częścią jednostki pływającej lub statku powietrznego (patrz: powierzchnie sterowe samolotu), służące zarówno do utrzymywania jak i do zmiany kierunku ruchu. Działanie steru zmienia kątową orientację jednostki w przestrzeni.

    Śruba składana często stosowana jest na jachtach żaglowych, gdzie istotną rolę odgrywa opór hydrodynamiczny stawiany przez łopaty śruby. Ich konstrukcja pozwala na złożenie łopat podczas poruszania się pod żaglami oraz ich samoczynne rozłożenie pod wpływem siły odśrodkowej przy uruchomieniu silnika. Tego typu rozwiązanie jest mało efektywne przy ruchu wstecz.

    HMS Rattler – brytyjski slup, pierwszy okręt na świecie w czynnej służbie z maszyną parową napędzającą śrubę.Jacht żaglowy, SY, s/y lub s. y. (ang. sail yacht) – jednostka pływająca wykorzystywana do celów sportowo-turystycznych, której głównym lub jedynym napędem są żagle . Wśród jednostek o napędzie żaglowym jest jednostką o pośredniej wielkości pomiędzy małą żaglówką a dużym żaglowcem. Przyjmuje się, że granicą pomiędzy jachtem żaglowym a żaglowcem jest długość jednostki 24 m (co wynika pośrednio z Międzynarodowych Przepisów o Zapobieganiu Zderzeniom na Morzu).

    Śruba napędowa zastąpiła koła łopatkowe.

    Historia[]

    Wynalezienie śruby napędowej przypisuje się następującym osobom:

  • David Bushnell (1776) – amerykański wynalazca i matematyk,
  • Josef Ressel (1827) – austriacki wynalazca, z zawodu inżynier leśnictwa,
  • Louis Frédéric Sauvage (1832) – francuski wynalazca i konstruktor okrętów,
  • John Ericsson (1836-1837) – amerykański inżynier i wynalazca szwedzkiego pochodzenia.
  • Pierwsze znane pomysły użycia śruby do napędu statku pochodzą z 1802, kiedy Edwart Shorter opatentował ręcznie napędzaną śrubę, zaznaczając, że odpowiednio zaprojektowany silnik parowy byłby znacznie użyteczniejszy do tego celu. Niezależnie od niego śrubę napędową zaprojektował Edward Lyon Berthon po przykrym dla niego doświadczeniu: 28 czerwca 1834, gdy podczas miesiąca miodowego wybrał się w rejs po Jeziorze Genewskim, jego szkicownik został zalany wodą z koła łopatkowego przepływającego obok statku. Berthon wysłał swój projekt do Admiralicji Royal Navy, która odrzuciła jego pomysł jako niepraktyczną zabawkę.

    Dok pływający – jednostka pływająca o konstrukcji pontonowej (najczęściej stalowej), o przekroju w kształcie litery "U", przeznaczona do wynoszenia ponad poziom wody innych jednostek.Josef Ludwig Ressel (ur. 1793 w Chrudimiu, zm. 1857 w Lublanie) – czeski wynalazca, z zawodu inżynier leśnik. W 1827 roku otrzymał patent na śrubę napędową statku. W 1829 roku zastosował drewnianą śrubę własnej konstrukcji na statku Civetta.

    Śruba została ponownie niezależnie wynaleziona przez Francisa Pettita Smitha – jednego z głównych projektantów "Archimedesa", pierwszego statku napędzanego śrubą. Pierwszym okrętem o napędzie śrubowym był angielski HMS Rattler, wodowany w 1843.

    Przypisy

    1. Sławomir Kuźmicki: Rozwój napędu okrętów wodnych (pol.). „Przegląd Morski”, nr 2 (002), sierpień 2007. [dostęp 2009-12-28].
    2. Andrzej Podgórski: Silniki i pędniki na rzekach (pol.). www.zegluga.wroclaw.pl, 2008-01-06. [dostęp 2009-12-27].
    3. Isambard Kingdom Brunel and the engineers of the nineteenth century (ang.). Oxford Dictionary of National Biography. [dostęp 2010-09-21].
    4. John Ellis: HMS Rattler (ang.). Naval Officers Club. [dostęp 2010-09-21].
    5. Peter Davis: William Loney RN – Victorian naval surgeon (ang.). [dostęp 2010-09-21].

    Bibliografia[]

  • Jerzy W. Dziewulski: Wiadomości o jachtach żaglowych. Warszawa: Alma-Press, 2008, s. 271-272. ISBN 978-83-7020-358-0.
  • Okrętowy wał napędowy - wał przenoszący energię mechaniczną z silnika okrętowego na śrubę okrętową. Sam wał musi być tak skonstruowany, aby jego końcówki znajdowały się dokładnie w osi symetriii łożysk nośnych silnika oraz osi pędnika wodnego. Wały pośrednie, ze względu na zastosowanie przekładni lub sprzęgieł podatnych, nie muszą spełniać tego warunku. Na linii wału znajdują się podpierające go łożyska ślizgowe lub toczne wraz z instalacją smarującą. Wał prowadzony jest w kierunku rufy w tunelu wału śruby (gdy silnik umiejscowiony jest na śródokręciu) lub zajmuje tylko dolną sekcję rufową, jeśli silnik umieszczony jest na rufie. Zarówno tunel, jak i pochwa wału śruby ze względów bezpieczeństwa są zabezpieczone przed przypadkowym przedarciem się wody zaburtowej przez nie do wnętrza statku. W tunelu od strony maszynowni są to zamykane (najczęściej hydraulicznie) drzwi wodoszczelne umożliwiające dostęp do tunelu oraz dławnica, przez którą wał wychodzi z tunelu do pomieszczenia maszynowni. W pochwie wału śrubowego od strony maszynowni znajduje się pierścień uszczelniający (smarowanie olejem) bądź dławica (smarowanie wodą). Od strony rufy, w obu rozwiązaniach, zamontowane jest w tylnicę lub poszycie rufy statku łożysko śrubowe smarowane wodą morską lub olejem (wtedy łożysko posiada pierścienie uszczelniające). W przypadku, gdy część odcinka wału śruby jest prowadzona poza kadłubem jednostki pływającej, w celu jego zamocowania stosuje się wsporniki wału śrubowego.Royal Navy, Królewska Marynarka Wojenna – marynarka wojenna Wielkiej Brytanii, najstarsza zorganizowana siła zbrojna Zjednoczonego Królestwa.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Pędnik azymutalny - pędnik okrętowy, w którym urządzeniem wytwarzającym siłę poruszającą jednostkę pływającą jest śruba zamocowana pod kadłubem statku na obracającym się (do 360°) wokół pionowej osi ramieniu.
    David Bushnell (ur. 30 sierpnia 1740 w Saybrook, Connecticut, zm. 1824 w Warrenton, Georgia) – amerykański wynalazca, twórca pierwszego okrętu podwodnego, który znalazł zastosowanie w walce.
    Ruch obrotowy bryły sztywnej to taki ruch, w którym wszystkie punkty bryły poruszają się po okręgach o środkach leżących na jednej prostej zwanej osią obrotu. Np. ruch Ziemi wokół własnej osi. Jest to ruch złożony z ruchu postępowego środka masy danego ciała oraz ruchu obrotowego względem pewnej osi. Środek masy ciała można uważać za punkt materialny. Do opisania ruchu obrotowego używa się odmiennych pojęć od używanych do opisania ruchu postępowego.
    Język polski (polszczyzna) – język naturalny należący do grupy zachodniosłowiańskich (do których należą również czeski, słowacki, kaszubski, dolnołużycki, górnołużycki i wymarły połabski), stanowiących część rodziny indoeuropejskiej.
    Miesiąc miodowy – tradycyjne wakacje nowożeńców tuż po ślubie, związane zazwyczaj z wyjazdem (tzw. podróżą poślubną), podczas których para świętuje swoje zaślubiny. Miesiąc miodowy to również synonim beztroskiego okresu bez zmartwień.
    Pędnik okrętowy - urządzenie zamieniające energię dostarczoną z zewnątrz lub z silnika napędowego na siłę poruszającą jednostkę pływającą.
    John Ericsson (ur. 31 lipca 1803 w Långbanshyttan, Värmland, zm. 8 marca 1889 w Nowym Jorku) – szwedzki inżynier i wynalazca. Pracował w USA. W roku 1836 opatentował śrubę okrętową, która zastąpiła dotychczas używane koło łopatkowe. Stosowanie śruby okrętowej w znacznym stopniu zwiększyło wydajność statków parowych, co w dużej mierze wpłynęło na ich rozpowszechnienie. Zaprojektował również USS „Monitor”.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.027 sek.