• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Łacina ludowa



    Podstrony: [1] [2] 3 [4]
    Przeczytaj także...
    Przysłówek – nieodmienna część mowy określająca cechy czynności, stany oraz inne cechy. Występuje przeważnie z czasownikiem, przymiotnikiem lub innym przysłówkiem. Pełni funkcję okolicznika lub orzecznika. Ze względu na funkcję składniową do przysłówków należą także zaimki przysłowne.Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.

    UWAGA: TA PODSTRONA MOŻE ZAWIERAĆ TREŚCI PRZEZNACZONE TYLKO DLA OSÓB PEŁNOLETNICH



    Cechy charakterystyczne[]

    Fonetyka[]

    Zmiany fonetyczne, które zaszły w łacinie ludowej, objęły akcent, iloczas, wymowę samogłosek i spółgłosek:

  • akcent, mający zapewne w łacinie klasycznej charakter toniczny, przekształcił się w dynamiczny; nastąpiło to przed końcem IV w. n.e.
  • miejsce akcentu uległo w wielu wypadkach przesunięciu bądź do przodu, bądź do tyłu, np. pálpebra > palpébra „powieka”, vigínti > víginti „dwadzieścia”
  • opozycja iloczasowa zanikła, najpierw w odniesieniu do samogłosek w sylabach poakcentowych, później zaś już wszystkie sylaby nieakcentowane zaczęto traktować jako krótkie
  • nastąpiła zmiana barwy wielu samogłosek, co było skutkiem zaniku iloczasu: długie ē oraz ō miały tendencję do zwężania artykulacji, natomiast krótkie ĕ, ŏ oraz ĭ, ŭ – do jej rozszerzania
  • dyftongi uległy monoftongizacji: ae oraz oe > e, au > o
  • synkopie, czyli redukcji i wreszcie zanikowi, ulegały niektóre samogłoski krótkie (głównie wąskie) między spółgłoskami, np. dom(i)nus „pan”, oc(u)lus „oko”
  • wyrazy rozpoczynające się od zbitek spółgłoskowych sp-, st-, sc- otrzymywały protezę w postaci samogłoski e lub i, np. spiritum > espiritum „duch”, schola > iscola „szkoła”
  • niektóre spółgłoski uległy zanikowi:
  • h zanikło wszędzie bez śladu, np. honor > onor „zaszczyt”
  • końcowe m zanikło, pozostawiając pierwotnie nosowość w poprzedzającej samogłosce, ale później i ona traciła swój charakter nosowy, np. idem > idẽ > ide „ten sam”
  • n w środku wyrazu ulegało często zanikowi, głównie przed spółgłoskami s oraz f, np. mensa > mesa „stół”
  • zmieniła się wymowa niektórych spółgłosek:
  • v, które w łacinie klasycznej miało artykulację dwuwargową [u̯] (MAF: [w]), przekształciło się w wargowo-zębowe [v] albo zwarte [b]; równolegle miało miejsce przekształcanie się spółgłoski b w [v]
  • c, w epoce klasycznej wymawiane zawsze jako [k], uległo przed samogłoskami przednimi palatalizacji, przechodząc w [c] (MAF: [t͡s]) albo [č] (MAF: [t͡ʃ]), częściowo z dalszymi przekształceniami, por. np. łac. centum [kentum] „sto” wobec wł. cento, fr. cent i hiszp. ciento
  • g w pozycji przed e lub i zmieniło się w [j], np. agebat „prowadził” > aiebat
  • połączenie -dj- przeszło regularnie w [jj], np. adiutor „pomocnik” > aiutor.
  • Morfologia[]

    Zmiany morfologiczne dotyczyły zarówno nominalnych części mowy (rzeczowników, przymiotników, zaimków), jak i werbalnych (czyli czasowników) i polegały głównie na redukcji form odmiany:

    Scholia (l.poj. scholion, gr. σχόλιον „komentarz”) – komentarze i uwagi typu filologicznego i historycznego zachowane na marginesach greckich i łacińskich rękopisów. Pochodzą głównie z okresu bizantyjskiego. Pisane były zwykle przez anonimowych autorów (scholistów). Mają ogromną wartość, ponieważ dostarczają cennych informacji o pracach jeszcze starszych, które nie zachowały się do czasów nowożytnych.Rzeczownik odsłowny (inaczej odczasownikowy, łac. gerundium) – rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu. W niektórych językach gerundium może występować dodatkowo w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub przymiotnikowego czynnego.
  • w odniesieniu do rzeczowników obserwuje się następujące zjawiska:
  • doznały one zmniejszenia liczby paradygmatów, głównie poprzez likwidację czwartej i piątej deklinacji (rzeczowniki czwartej deklinacji przeszły na ogół do drugiej, natomiast rzeczowniki piątej deklinacji – do pierwszej)
  • zredukowana została liczba przypadków, co objęło: zanik rozróżnienia mianownika i biernika, wyjście z użycia wołacza, syntetyczny dopełniacz został zastąpiony analityczną konstrukcją ex / de + ablativus, celownik zaś – przez ad + accusativus
  • eliminacji uległ także rodzaj nijaki rzeczowników
  • w zakresie przymiotników i przysłówków:
  • podobnie jak u rzeczowników zredukowana została liczba przypadków i paradygmatów przymiotnikowych
  • spore zmiany zaszły w sposobie stopniowania przymiotników i przysłówków (stopniowanie syntetyczne było zastępowane analitycznym, z wykorzystaniem plus lub magis)
  • jeśli chodzi o liczebniki, to oprócz zmian w formie i deklinacji uwagę zwraca wykształcenie się z liczebnika unus „jeden” rodzajnika nieokreślonego
  • zaimki doznały wielu przekształceń fonetycznych i morfologicznych, jednak podkreślić trzeba dłuższe niż w przypadku rzeczowników utrzymanie się form dopełniacza i celownika; z zaimka ille „tamten” (rzadziej ipse „sam”) wyewoluował rodzajnik określony
  • w odniesieniu do czasowników obserwuje się przede wszystkim:
  • zastępowanie form syntetycznych przez konstrukcje opisowe (dotyczy to m.in. strony biernej, czasu przyszłego, trybu warunkowego)
  • zanik wielu form bez śladu, np. supinum czy gerundium (oprócz ablatiwu)
  • liczne przesunięcia czasowników pomiędzy koniugacjami (głównie przejścia z trzeciej, a także z drugiej do czwartej koniugacji, ponadto pomiędzy drugą a trzecią koniugacją).
  • Składnia[]

    Składnia łaciny ludowej była zasadniczo prostsza od składni klasycznej, charakteryzowała się mniej rozbudowaną i nie tak skomplikowaną strukturą zdania. Unikano konstrukcji hipotaktycznych (czyli zdań podrzędnie złożonych), co zwalniało jednocześnie z obowiązku stosowania skomplikowanych zasad następstwa czasów i trybów. Ze zjawisk bardziej szczegółowych wymienić można:

    Herkulanum albo Herkulaneum, (łac. Herculaneum, gr. Heraklejon, wł. Ercolano) – miasto w Kampanii położone w sąsiedztwie Wezuwiusza i zniszczone wraz z Pompejami i Stabiami podczas jego wybuchu 24 sierpnia 79 roku.Proteza (z greckiego pro- - "przed-" + thesis - "postawienie") - proces fonetyczny polegający na pojawieniu się etymologicznie nieuzasadnionej głoski lub grupy głosek w nagłosie (na początku wyrazu). Np. w gwarach polskich harak hameryka (preaspiracja), Jagata, janioł (prejotacja), łowies (prelabializacja), w języku język czeskim: voko (literackie: oko), vono (ono), vokno (okno). Dla języka greckiego, a także późnej łaciny i niektórych innych języków indoeuropejskich charakterystyczna jest natomiast proteza wokaliczna.
  • umieszczanie orzeczenia na drugim miejscu w zdaniu (tj. po podmiocie) lub nawet na jego początku, w przeciwieństwie do zazwyczaj końcowej pozycji orzeczenia w łacinie klasycznej
  • bardzo rzadkie stosowanie konstrukcji accusativus cum infinitivo (zastępowanej przez zdania dopełnieniowe ze spójnikiem quod „że”) oraz ablativus absolutus (z kilkoma odpowiednikami w łacinie ludowej)
  • wzmacnianie negacji za pomocą wyrazów oznaczających coś bardzo małego, jak np. mica „kruszyna”, gutta „kropla”, passus „krok” czy punctum „punkt” (por. fr. ne pas, fr. ne point, rum. nimic itp.)
  • eliminacja partykuł pytajnych -ne, an, num, nonne i tworzenie pytań za pomocą intonacji
  • znaczne ograniczenie liczby spójników podrzędnych (w łacinie ludowej używanych było zaledwie kilka z nich, jak np. quod, quia dla zdań celowych, skutkowych i przyczynowych czy quando dla zdań czasowych).
  • Słownictwo[]

    Informacje na temat różnic leksykalnych pomiędzy łaciną klasyczną a ludową są skąpe, ale można tu zaobserwować dwa kierunki zmian: z jednej strony pewne wyrazy zanikają i zastępowane są innymi, z drugiej natomiast dochodzi do zmian znaczeniowych, polegających najczęściej na zawężeniu, rozszerzeniu lub przesunięciu znaczenia danego słowa (np. tempestas „pogoda” > „zła pogoda, burza”, panarium „koszyk na chleb” > „koszyk (w ogóle)”, testa „naczynie gliniane” > „głowa”). Nierzadko synonimy łacińskie wyspecjalizowały się stylistycznie i używane były częściej bądź to w języku literackim, bądź potocznym (np. klas. ager – lud. campus „pole”, klas. lapis – lud. petra „skała”, klas. genitores – lud. parentes „rodzice”, klas. omnis – lud. totus „cały”). Zastępowane przez nowe słowa były często wyrazy o nieregularnej odmianie lub bardzo krótkie, jedno-, dwusylabowe (np. ferre „nieść” > portare, res „rzecz” > causa, scire „wiedzieć” > sapere). Wiele innowacji leksykalnych znaleźć można wśród wyrazów nazywających pojęcia wynikające z odmiennych warunków społecznych, politycznych, kulturalnych czy ekonomicznych, np. w zakresie słownictwa religijnego (por. ecclesia „kościół”, baptizare „chrzcić”).

    Ablativus absolutus – charakterystyczny dla łaciny równoważnik zdania okolicznikowego czasu, przyczyny, przyzwolenia lub warunku. Decyzja, z którym z okoliczników mamy do czynienia, zapada na podstawie kontekstu.Kwintus Tulliusz Cyceron (łac. Quintus Tullius Cicero), inaczej Kwintus Tulliusz Cycero (ur. 102 r. p.n.e., zm. 43 r. p.n.e.) - rzymski polityk, dowódca wojskowy i pisarz. Młodszy brat Marka Tulliusza Cycerona. Autor najstarszego zachowanego poradnika dla kandydata na najwyższy urząd republiki – O staraniu się o konsulat (Commentariolum petitionis).

    Przypisy

    1. Bednarski 1981 ↓, s. 5-6.
    2. Bednarski 1981 ↓, s. 3.
    3. Bednarski 1981 ↓, s. 3-4.
    4. Bednarski 1981 ↓, s. 8-10.
    5. Bednarski 1981 ↓, s. 11-12.
    6. Bednarski 1981 ↓, s. 12-29.
    7. Bednarski 1981 ↓, s. 14.
    8. Bednarski 1981 ↓, s. 29-32.
    9. Bednarski 1981 ↓, s. 32-34, 62-63.
    10. Bednarski 1981 ↓, s. 35-44.
    11. Bednarski 1981 ↓, s. 44-53.
    12. Bednarski 1981 ↓, s. 53-58.
    13. Bednarski 1981 ↓, s. 58-63.
    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.Samogłoska – głoska, przy powstawaniu której uczestniczą jedynie wiązadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy. Samogłoski charakteryzują się regularnym rozkładem energii akustycznej, mają wyraźną strukturę formantową, która decyduje o ich barwie. Podczas ich artykulacji słychać tylko jedną głoskę, wymawia się je tak samo jak się pisze.


    Podstrony: [1] [2] 3 [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Edykt Rotariego (Edykt Rotara, Edykt Rotaryka) – edykt wydany 22 listopada 643, przez króla longobardzkiego Rotariego. Został on wcześniej przyjęty przez zgromadzenie wojowników (szlachty) longobardzkiej. Składał się z preambuły i 388 rozdziałów dzielących się tematycznie następująco:
    Glosariusz (gr. γλωσσα, wym. glōssa – język, niejasne słowo wymagające objaśnienia) – słownik trudniejszych, mniej popularnych wyrazów, zwykle umieszczany na końcu książki.
    Spółgłoska – dźwięk języka mówionego powstający w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy (kanał głosowy). W czasie wymawiania spółgłosek powstaje szmer, gdy powietrze natrafia na przeszkodę (zwarcie, zbliżenie).
    Liczebnik – część mowy określająca liczbę, ilość, liczebność, wielokrotność lub kolejność. Niektóre liczebniki (np. główne, porządkowe) odmieniają się przez przypadki i rodzaje.
    Marcus Vitruvius Pollio – rzymski architekt i inżynier wojenny żyjący w I w. p.n.e. Był konstruktorem machin wojennych za panowania Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta. Twórca tzw. człowieka witruwiańskiego - wizerunku nagiego mężczyzny wpisanego w okrąg i kwadrat, symbolizujące ruch (własną wersję tego wizerunku upowszechnił później Leonardo da Vinci).
    Przez artykulację rozumie się w fonetyce proces kształtowania dźwięków mowy ludzkiej, odbywający się w części aparatu mowy obejmującą jamy ponadkrtaniowe, tzw. nasadę. Artykulacja jest jednym z zasadniczych aspektów procesu wytwarzania głosek, na który składają się ponadto inicjacja, czyli mechanizm wytworzenia prądu powietrza i fonacja, czyli sposób zachowania się wiązadeł głosowych.
    Monoftongizacja (od stgr. μονόφθογγος monophthongos - "jednobrzmiący") – proces fonetyczny polegający na przekształcaniu się dyftongów w pojedyncze samogłoski (monoftongi). Monoftongizacja zaszła między innymi w łacinie i języku prasłowiańskim.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.03 sek.