• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Łacina ludowa



    Podstrony: [1] 2 [3] [4]
    Przeczytaj także...
    Przysłówek – nieodmienna część mowy określająca cechy czynności, stany oraz inne cechy. Występuje przeważnie z czasownikiem, przymiotnikiem lub innym przysłówkiem. Pełni funkcję okolicznika lub orzecznika. Ze względu na funkcję składniową do przysłówków należą także zaimki przysłowne.Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.
    Źródła wiedzy o łacinie ludowej[]

    Wyobrażenie o łacinie ludowej dają z jednej strony nieliczne dokumenty czy teksty, które ze względu na swoją formę i treść określić można jako potoczne, jak również wypowiedzi samych Rzymian na temat potoczności danego zjawiska językowego, z drugiej zaś współczesne języki romańskie, w szczególności elementy wspólne dwóm lub większej liczbie tych języków.

    Scholia (l.poj. scholion, gr. σχόλιον „komentarz”) – komentarze i uwagi typu filologicznego i historycznego zachowane na marginesach greckich i łacińskich rękopisów. Pochodzą głównie z okresu bizantyjskiego. Pisane były zwykle przez anonimowych autorów (scholistów). Mają ogromną wartość, ponieważ dostarczają cennych informacji o pracach jeszcze starszych, które nie zachowały się do czasów nowożytnych.Rzeczownik odsłowny (inaczej odczasownikowy, łac. gerundium) – rzeczownik utworzony od czasownika, zwykle będący nazwą czynności lub stanu. W niektórych językach gerundium może występować dodatkowo w funkcji imiesłowu przysłówkowego współczesnego lub przymiotnikowego czynnego.

    Źródła te pogrupować można w następujący sposób:

    1. niektóre dzieła różnych autorów łacińskich, m.in.:
    2. Plauta, który jednak tworzył przed ostatecznym wykształceniem się normy literackiej, a więc odstępstwa od niej to niekoniecznie elementy łaciny ludowej
    3. Cycerona, przy czym w rachubę nie wchodzą jego mowy czy traktaty filozoficzne, lecz prywatna korespondencja (do brata Kwintusa i do przyjaciela Attyka)
    4. Horacego (w satyrach) i epigramatyków, choć elementów ludowo-potocznych jest tam raczej niewiele
    5. Petroniusza, któremu przypisuje się autorstwo Satyriconu, dzieła wyjątkowo ważnego dla znajomości łaciny ludowej, prawdopodobnie jedynego, które zostało całkowicie świadomie napisane w języku potocznym
    6. teksty o charakterze nieliterackim, najczęściej o tematyce technicznej i medycznej, np.
    7. traktat inżynieryjny O architekturze ksiąg dziesięć (łac. De architectura libri decem) Witruwiusza
    8. dzieło dotyczące weterynarii autorstwa Klaudiusza Hermerusa, pochodzące prawdopodobnie z drugiej połowy IV w. n.e. (łac. Mulomedicina Chironis)
    9. zbiór ok. 2500 recept Marcellusa Empiryka z V w. pt. Księga o lekarstwach (łac. De medicamentis liber)
    10. inskrypcje, zwłaszcza te pisane przez prostych ludzi, np. na murach w Pompejach i Herkulanum, jak też napisy nagrobne, teksty wotywne, tablice zaklęć (łac. tabellae defixionum) itp.
    11. tłumaczenia z języka greckiego (np. różnych fragmentów Biblii, zwane zbiorczo Vetus Latina) oraz teksty autorów chrześcijańskich (m.in. Podróż Aetherii do miejsc świętych, łac. Peregrinatio Aetheriae ad loca sancta)
    12. uwagi gramatyków łacińskich, m.in. Warrona, Serwiusza Honorata (komentatora dzieł Wergiliusza), św. Augustyna, Konsentiusza (w jego traktacie O barbaryzmach i błędnych zmianach, łac. De barbarismis et metaplasmis); szczególnie cennym źródłem jest Dodatek do Probusa (łac. Appendix Probi), pochodzący prawdopodobnie z IV w. niewielki słownik błędów językowych
    13. glosy, dotyczące poszczególnych słów, i obszerniejsze od nich scholia (łączone niekiedy w zbiory, będące pierwowzorem współczesnych słowników)
    14. inne teksty, np. kroniki, żywoty świętych, akty prawne (jak Edykt Rotara i in.)
    15. współczesne języki romańskie, na których podstawie można rekonstruować również elementy łaciny ludowej niezachowane w dawnych przekazach piśmiennych (w takich przypadkach rezultatem jest jedynie hipoteza o większym lub mniejszym stopniu prawdopodobieństwa, nie zaś bezsprzeczne zjawisko potocznego języka łacińskiego).

    Zróżnicowanie dialektalne[]

    Wymienione wyżej teksty i inskrypcje nie są zróżnicowane pod względem dialektalnym, co mogłoby świadczyć o istnieniu zwartej jedności językowej łaciny ludowej aż do czasów późnej starożytności. Jednak współczesne języki romańskie wskazują na pewną jej dyferencjację w poszczególnych prowincjach, i to już od samego początku. W okresie silnej dominacji stolicy różnice między Rzymem, Hiszpanią, Galią, Dacją itd. były jeszcze zapewne niewielkie, ale bez wątpienia istniały. Wynikały one głównie stąd, że ludność podbijana przez Rzymian w różnych częściach Europy należała do różnych grup etnicznych i mówiła różnymi językami, a więc i ich latynizacja przebiegała w nieco inny sposób. Jednak wraz z upadkiem cesarstwa rzymskiego pod koniec V w. zerwana została ostatecznie więź łącząca stolicę z prowincjami i rozpoczęła się wzmożona dyferencjacja językowa, powodowana nie tylko odmiennym substratem, ale także brakiem kontaktów pomiędzy poszczególnymi terenami uprzednio zlatynizowanymi, jak również naturalną, wielokierunkową ewolucją języka.

    Herkulanum albo Herkulaneum, (łac. Herculaneum, gr. Heraklejon, wł. Ercolano) – miasto w Kampanii położone w sąsiedztwie Wezuwiusza i zniszczone wraz z Pompejami i Stabiami podczas jego wybuchu 24 sierpnia 79 roku.Proteza (z greckiego pro- - "przed-" + thesis - "postawienie") - proces fonetyczny polegający na pojawieniu się etymologicznie nieuzasadnionej głoski lub grupy głosek w nagłosie (na początku wyrazu). Np. w gwarach polskich harak hameryka (preaspiracja), Jagata, janioł (prejotacja), łowies (prelabializacja), w języku język czeskim: voko (literackie: oko), vono (ono), vokno (okno). Dla języka greckiego, a także późnej łaciny i niektórych innych języków indoeuropejskich charakterystyczna jest natomiast proteza wokaliczna.

    Przykłady[]

    Oto kilka przykładów zróżnicowania dialektalnego łaciny ludowej, mających odzwierciedlenie w językach romańskich:

  • zanik samogłoski w przedostatniej sylabie krótkiej na zachodzie obszaru romańskiego wobec jej utrzymania w centrum i na wschodzie, np. łac. pectĭnem „grzebień” (biernik liczby pojedynczej od łac. pecten) dało fr. peigne i hiszp. peine (dwusylabowe), ale wł. pettine i rum. pieptene (trójsylabowe)
  • udźwięcznienie na zachodzie spółgłosek p, t, k, ts między samogłoskami, np. łac. focus „ogień” dało hiszp. fuego, ale wł. fuoco i rum. foc
  • zachowanie w funkcji mianownika liczby pojedynczej rzeczowników rodzaju męskiego dawnej formy biernika w centrum i na wschodzie wobec dawnego mianownika na zachodzie, np. wł. sole i rum. soare „słońce” pochodzą z łac. solem (biernik), natomiast hiszp. sol czy port. sol pochodzą z łac. sol (mianownik)
  • zróżnicowanie geograficzne widoczne jest szczególnie wyraźnie w słownictwie, np. łac. domus „dom” zachowało się jedynie w sard. domo, większość języków romańskich kontynuuje łac. casa „chata” (por. hiszp. casa, wł. casa, rum. casă), z kolei fr. maison wywodzi się od łac. mansionem (biernik) „pobyt, miejsce pobytu”.
  • Ablativus absolutus – charakterystyczny dla łaciny równoważnik zdania okolicznikowego czasu, przyczyny, przyzwolenia lub warunku. Decyzja, z którym z okoliczników mamy do czynienia, zapada na podstawie kontekstu.Kwintus Tulliusz Cyceron (łac. Quintus Tullius Cicero), inaczej Kwintus Tulliusz Cycero (ur. 102 r. p.n.e., zm. 43 r. p.n.e.) - rzymski polityk, dowódca wojskowy i pisarz. Młodszy brat Marka Tulliusza Cycerona. Autor najstarszego zachowanego poradnika dla kandydata na najwyższy urząd republiki – O staraniu się o konsulat (Commentariolum petitionis).


    Podstrony: [1] 2 [3] [4]



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    Język grecki, greka (starogr. dialekt attycki Ἑλληνικὴ γλῶττα, Hellenikè glõtta; nowogr. Ελληνική γλώσσα, Ellinikí glóssa lub Ελληνικά, Elliniká) – język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi. Język grecki jest jedynym językiem z helleńskich naturalnych, który nie wymarł.
    Samogłoska – głoska, przy powstawaniu której uczestniczą jedynie wiązadła głosowe, a strumień powietrza swobodnie przepływa przez kanał głosowy. Samogłoski charakteryzują się regularnym rozkładem energii akustycznej, mają wyraźną strukturę formantową, która decyduje o ich barwie. Podczas ich artykulacji słychać tylko jedną głoskę, wymawia się je tak samo jak się pisze.
    Edykt Rotariego (Edykt Rotara, Edykt Rotaryka) – edykt wydany 22 listopada 643, przez króla longobardzkiego Rotariego. Został on wcześniej przyjęty przez zgromadzenie wojowników (szlachty) longobardzkiej. Składał się z preambuły i 388 rozdziałów dzielących się tematycznie następująco:
    Glosariusz (gr. γλωσσα, wym. glōssa – język, niejasne słowo wymagające objaśnienia) – słownik trudniejszych, mniej popularnych wyrazów, zwykle umieszczany na końcu książki.
    Spółgłoska – dźwięk języka mówionego powstający w wyniku całkowitego lub częściowego zablokowania przepływu powietrza przez aparat mowy (kanał głosowy). W czasie wymawiania spółgłosek powstaje szmer, gdy powietrze natrafia na przeszkodę (zwarcie, zbliżenie).
    Liczebnik – część mowy określająca liczbę, ilość, liczebność, wielokrotność lub kolejność. Niektóre liczebniki (np. główne, porządkowe) odmieniają się przez przypadki i rodzaje.
    Marcus Vitruvius Pollio – rzymski architekt i inżynier wojenny żyjący w I w. p.n.e. Był konstruktorem machin wojennych za panowania Juliusza Cezara i Oktawiana Augusta. Twórca tzw. człowieka witruwiańskiego - wizerunku nagiego mężczyzny wpisanego w okrąg i kwadrat, symbolizujące ruch (własną wersję tego wizerunku upowszechnił później Leonardo da Vinci).

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.042 sek.