• Artykuły
  • Forum
  • Ciekawostki
  • Encyklopedia
  • Ą

    Przeczytaj także...
    Międzynarodowy alfabet fonetyczny, MAF (ang. International Phonetic Alphabet, IPA; fr. Alphabet phonétique international, API) – alfabet fonetyczny, system transkrypcji fonetycznej przyjęty przez Międzynarodowe Towarzystwo Fonetyczne jako ujednolicony sposób przedstawiania głosek wszystkich języków. Składają się na niego zarówno symbole alfabetyczne jak i symbole niealfabetyczne oraz ok. 30 znaków diakrytycznych.Kazania świętokrzyskie – polskie średniowieczne kazania, pochodzące prawdopodobnie z końca XIII lub z XIV wieku, uznawane za najstarszy dokument prozatorski stworzony w języku polskim. Zostały one odnalezione przez Aleksandra Brücknera w 1890 roku w oprawie kodeksu, zawierającego Dzieje Apostolskie i Apokalipsę. Ich nazwa została utworzona przez badacza od prawdopodobnego miejsca ich pochodzenia (księga, w której się przechowały, była wcześniej własnością biblioteki klasztoru Benedyktynów na Łysej Górze w Górach Świętokrzyskich). Zabytek składa się z jednego całego kazania i fragmentów pięciu innych kazań.
    Język litewski (lit. lietuvių kalba) - język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, wchodzących w skład języków bałtosłowiańskich, którym posługuje się ok. 5 mln osób. Oprócz Litwy językiem tym posługują się Litwini zamieszkujący na zachodzie Białorusi i północno-wschodniej Polsce (Suwalszczyzna), a także w Rosji, Łotwie oraz emigranci w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech. Jest językiem urzędowym Litwy.

    A z ogonkiem (majuskuła: Ą, minuskuła: ą; lit.: a nosinė, łac.: a caudata, elfdalski: svansförsett a) – litera diakrytyzowana alfabetu łacińskiego powstała od litery a posiadająca ogonek; druga litera alfabetu polskiego.

    Zastosowanie[]

    Jest stosowane w języku polskim, kaszubskim, litewskim, elfdalskim, krik, nawaho, mescalero-chiricahua, winnebago, gwich’in, tutchone oraz w języku Wschodnich Apaczy.

    Język litewski (lit. lietuvių kalba) – język z zespołu wschodniobałtyckiego języków bałtyckich, wchodzących w skład języków bałtosłowiańskich, którym posługuje się ok. 4 mln osób. Oprócz Litwy językiem tym posługują się Litwini zamieszkujący na zachodzie Białorusi i północno-wschodniej Polsce (Suwalszczyzna), a także w Rosji, Łotwie oraz emigranci w USA, Kanadzie, Australii, Niemczech. Jest językiem urzędowym Litwy.Unicode – komputerowy zestaw znaków mający w zamierzeniu obejmować wszystkie pisma używane na świecie. Definiują go dwa standardy – Unicode oraz ISO 10646. Znaki obu standardów są identyczne. Standardy te różnią się w drobnych kwestiach, m.in. Unicode określa sposób składu.

    Język polski[]

    W języku polskim pierwotnie litera ą była wymawiana jako a nosowe, ale w dzisiejszych czasach wymowa tej samogłoski to o nosowe. Jest wymawiana jako:

  • [ɔ̃] w połączeniu z spółgłoską nosową ([ɰ] lub [w], a przed zmiękczonym i [j]) przed spółgłoskami fwzżźsśszrzchh i na końcu zdania;
  • [ɔ̃n] przed spółgłoskami t, d, c, cz, dz, ;
  • [ɔ̃n] przed spółgłoskami c i ;
  • [ɔ̃m] przed spółgłoskami b i p;
  • [ɔ] przed spółgłoską ł;
  • [ɔ̃ŋ] przed spółgłoskami k i g.
  • Przed spółgłoskami zwarto-szczelinowymi i zwartymi są wymawiane jako połączenie samogłoski ustnej i spółgłoski nosowej np. w słowach:

    Alfabet łaciński, łacinka, alfabet rzymski – alfabet, system znaków służących do zapisu większości języków europejskich oraz wielu innych. Jest najbardziej rozpowszechnionym alfabetem na świecie – posługuje się nim ok. 35% ludzkości. Wywodzi się z systemu służącego do zapisu łaciny.Język elfdalski – północnogermański dialekt, którym posługuje się około 2500 osób mieszkających lub wychowanych w parafii Älvdalen (Övdaln) leżącej w południowo-wschodniej części gminy Älvdalen w północnej Dalarna w Szwecji.

    Litera ą jest wymienna z literą ę w słowach:

    Komputerowy zapis litery ą występującej w zapisie Kazań świętokrzyskich.

    W języku polskim, podobnie jak i ę, nie zaczyna żadnego wyrazu, gdyż prasłowiańskie wyrazy zaczynające się na samogłoskę nosową zostały poprzedzone przydechowym w np. w słowie ǫžь które oznacza wąż ([vɔ̃w̃ʃ]).

    Spółgłoski zwarto-szczelinowe (afrykaty) powstają, gdy w pierwszej fazie artykulacji dochodzi do blokady przepływu przez jamę ustną i nosową (zwarcia), po czym tworzy się dostatecznie wąska szczelina, by powstał szum, tarcie.Ś – dwudziesta piąta litera alfabetu polskiego. Jest także w użyciu w języku czarnogórskim, w białoruskiej łacince i w języku dolnołużyckim. W języku wilamowskim (wymysiöeryś) jest tożsama ze znakiem Sz w języku polskim.

    Jest drugą a zarazem 26. pod względem częstości występowania literą alfabet polskiego. W próbce 2. wydania Korpusu IPI PAN liczącej ponad 30 milionów segmentów (około 25 milionów słów ortograficznych) występowała w 0,99%.

    Język litewski[]

    W zapisie języka litewskiego a z ogonkiem występuje wyłącznie ze względów historycznych, bowiem jej nosowa wymowa zanikła i obecnie ą jest czytane jako samogłoski centralnej ([äː]) oraz traktowane jest jako iloczas.

    Język kaszubski[]

    W języku kaszubskim ą wymawiane jest jako [õ] i [ũ] co jest przybliżone do polskich um i un.

    Język nawaho (nazwa własna: Diné bizaad) – język z południowej gałęzi języków atapaskańskich, używany przez ponad 100 tysięcy Nawahów, głównie w amerykańskich stanach Arizona, Nowy Meksyk, Utah i Kolorado.Litera – znak graficzny charakterystyczny dla pism fonetycznych. Może wyrażać pojedynczą głoskę, sylabę lub wchodzić w skład innych połączeń - np. dwuznaków. W języku francuskim zestaw nawet pięciu liter może oznaczać jedną głoskę.

    Język elfdalski[]

    W języku elfadalskim a z ogonkiem znajduje się na drugiej pozycji w alfabecie oraz pełni funkcje a nosowego.

    Języki autochtoniczne Ameryk[]

    Umiejscowienie ogonka w językach europejskich (po lewej stronie) i językach autochtonicznych Ameryk (po prawej stronie).

    A z ogonkiem wymawiana jest jako samogłoska nosowa w amerykańskich językach autochtonicznych:

  • Wschodnich Apaczy;
  • krik;
  • nawaho;
  • mescalero-chiricahua;
  • winnebago;
  • gwich’in;
  • tutchone.
  • Inne reprezentacje[]

    Litera ą w alfabecie Braille’a.

    Litera a jest również przedstawiana w postaci:

    Ch (Ch, ch) - dwuznak występujący w języku polskim i wielu innych. Zapożyczony z łaciny, gdzie służył do zapisywania greckiego <χ>. Stąd w wyrazach obcych etymologicznie odpowiada łacińskiemu i niemieckiemu, często także francuskiemu czy angielskiemu <ch> oraz esperanckiemu, wychodzącemu z użycia <ĥ>.Ż jest trzydziestą drugą, a zarazem ostatnią literą alfabetu polskiego, gdzie może się pojawić również pod postacią Ƶ.
  • w kodzie Morse’a literę ą przedstawia się jako • — • —;
  • w polskim języku migowym literę ą wykonuje się przez zaciśnięcie ręki w pięść a następnie wykonanie przed sobą kółka dłonią;
  • w zapisie SignWriting jest reprezentowana przez 𝤃𝧥;
  • w alfabecie Braille’a litera ą jest kodowana jako litera nr. 16 przez umieszczenie jednej kropki u góry po lewej stronie oraz jednej kropki na dole po prawej stronie (⠡).
  • Kodoqanie komputerowe[]

    W unikodzie a z ogonkiem jest kodowana:

    Język prasłowiański – należący do rodziny języków indoeuropejskich wspólny prajęzyk dawnych Słowian, z którego później wykształciły się poszczególne języki słowiańskie. Prasłowiańszczyzna w dziejach, to okres trwający około 2000 lat, od początków rozpadu wspólnoty bałto-słowiańskiej (ok. 1500-1300 r. p.n.e.) do rozpadu wspólnoty językowej prasłowiańskiej (VI-VII wiek n.e.). Ostateczny rozpad Prasłowiańszczyzny niektórzy autorzy przesuwają na wieki IX-X przyjmując, że język staro-cerkiewno-słowiański jest pisaną postacią jednego z dialektów prasłowiańskich obszaru bułgarsko-macedońskiego okolic Sołunia IX wieku.Przydech (aspiracja) – zjawisko fonetyczne polegające na energicznym rozwarciu wcześniej zwartych narządów mowy, co daje słaby dźwięk h towarzyszący artykulacji danej spółgłoski zwartej.

    Przypisy

    1. Ekberg, Lena (2010). "The National Minority Languages in Sweden". In Gerhard Stickel. National, Regional and Minority Languages in Europe: Contributions to the Annual Conference 2009 of Efnil in Dublin. Peter Lang. pp. 87–92. ISBN 9783631603659.



    w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

    Warto wiedzieć że... beta

    SignWriting – metoda zapisu znaków w języku migowym, który stworzyła Valerie Sutton w 1974 roku na prośbę badaczy języka migowego z kopenhaskiego uniwersytetu.
    Znaki diakrytyczne (gr. diakritikós – odróżniający) – znaki graficzne używane w alfabetach i innych systemach pisma, umieszczane nad, pod literą, obok lub wewnątrz niej, zmieniające artykulację tej litery i tworzące przez to nową literę. W alfabetach sylabowych mogą zmienić znaczenie całej sylaby.
    Język winnebago – język z rodziny siouańskiej, używany dawniej przez plemiona Indian Winnebago. Obecnie językiem tym jako ojczystym mówi jeszcze tylko ok. 200 osób w stanie Wisconsin w Stanach Zjednoczonych, podejmowane są jednak próby jego rewitalizacji.
    Łacina, język łaciński (łac. lingua Latina, Latinus sermo) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym.
    Majuskuła (wersalik, wielka litera lub duża litera) – każda z wielkich liter alfabetu, tj. większego formatu i innego kształtu w stosunku do małej.
    rz – dwuznak występujący w języku polskim i kaszubskim, oznaczający (obecnie) tę samą głoskę, co ż. Jest pochodnym miękkiego r. Pojawia się najczęściej po spółgłoskach (b, p, g, k, ch, j, w, t, d) a także, gdy w różnych formach wyrazu pojawia się zamiennie z r (morski-morze).
    K – jedenasta litera alfabetu łacińskiego i czternasta litera alfabetu polskiego. W języku polskim oznacza spółgłoskę zwartą miękkopodniebienną bezdźwięczną. Pochodzi od litery alfabetu fenickiego kaph, za pośrednictwem litery alfabetu greckiego kappa i alfabetu etruskiego.

    Reklama

    Czas generowania strony: 0.027 sek.